Μια ομάδα ποδοσφαίρου γίνεται παρέα για αυτιστικά παιδιά όταν έχει σταθερό πρόγραμμα, καθαρούς κανόνες, προπονητές που ξέρουν πώς να προσαρμόζουν το περιβάλλον και χώρο για κάθε ρυθμό. Το ζητούμενο δεν είναι το σκορ, αλλά να νιώθει το παιδί ότι ανήκει στην ομάδα.
Το ποδόσφαιρο είναι το πιο διαδεδομένο άθλημα στον κόσμο και συχνά το πρώτο που ζητούν τα παιδιά. Για πολλά αυτιστικά παιδιά όμως ο ανοιχτός αγωνιστικός χώρος, οι φωνές και οι άγραφοι κανόνες της ομάδας μπορεί να είναι δύσκολο περιβάλλον. Σε αυτό το άρθρο βλέπουμε πώς το οργανώνουν άλλες χώρες και τι μπορούμε να κρατήσουμε εμείς.
Πώς μοιάζει μια ομάδα φτιαγμένη με αυτιστικά παιδιά στον νου;
Ένα γνωστό παράδειγμα είναι η Autistic FC, στο Brentwood του Έσσεξ. Σύμφωνα με το δημοσίευμα του Connect Sport, ξεκίνησε από τον Dan Franklyn και τον γιο του Charlie, που είναι αυτιστικός, με την ιδέα ότι τα παιδιά που δεν έχουν νιώσει ευπρόσδεκτα σε άλλες ομάδες αξίζουν τη δική τους. Σήμερα έχει πάνω από 90 εγγεγραμμένα παιδιά και παίζει σε τοπικό πρωτάθλημα νέων.
Αυτό που ξεχωρίζει είναι το πώς μετρά την πρόοδο. Ο πρόεδρος λέει ότι η πρόοδος «δεν είναι απαραίτητα μέσα στον αγωνιστικό χώρο». Η ομάδα ήταν τελευταία στη βαθμολογία όταν γράφτηκε το άρθρο, και αυτό δεν άλλαζε το νόημα της συμμετοχής. Το σύνθημά της είναι «Football for all», ποδόσφαιρο για όλους.
Τι κάνουν οι μεγάλοι οργανισμοί για να ανοίξουν τις ομάδες της γειτονιάς;
Στην Αυστραλία, το AllPlay Footy είναι συνεργασία της κλινικής Monash Krongold του Πανεπιστημίου Monash με την AFL. Προσφέρει δωρεάν διαδικτυακό εργαλειοθήκη με πάνω από 360 εργαλεία και στρατηγικές για προπονητές, υπεύθυνους και οικογένειες. Όπως αναφέρει το Monash Lens, σε έρευνα με 130 προπονητές κοινοτικού ποδοσφαίρου, σχεδόν το 80% είχε στην ομάδα παιδί με αναπηρία, αλλά μόλις το 31% είχε εκπαιδευτεί σχετικά. Η ίδια πηγή αναφέρει ότι υπολογίζεται πως το 30% των αυτιστικών παιδιών δεν έχει συμμετάσχει ποτέ σε οργανωμένη σωματική δραστηριότητα.
Το συμπέρασμα είναι πρακτικό: συχνά το εμπόδιο δεν είναι το παιδί, είναι η αβεβαιότητα του προπονητή. Όταν ο προπονητής έχει εργαλεία και αυτοπεποίθηση, η ομάδα ανοίγει.
Στο ίδιο πνεύμα, ο οργανισμός Aspect (Autism Spectrum Australia) συνεργάζεται με τους Western Sydney Wanderers για δομημένα και υποστηριζόμενα σχολικά clinics για παιδιά 5 έως 12 ετών, με στόχο την αυτοπεποίθηση, τις δεξιότητες και την αίσθηση κοινότητας. Στην Ιρλανδία, η Westport United τρέχει πρόγραμμα «Football For All» κάθε Σάββατο, με εθελοντές εκπαιδευμένους να στηρίζουν την προβλεψιμότητα, την επικοινωνία και το αισθητηριακό περιβάλλον.
Τι λέει η έρευνα για το ποδόσφαιρο και τα αυτιστικά παιδιά;
Η έρευνα είναι ακόμη μικρή και χρειάζεται προσοχή. Σε μια πιλοτική μελέτη από αυστραλιανά πανεπιστήμια, 19 παιδιά που συμμετείχαν σε κοινοτικό πρόγραμμα ποδοσφαίρου συγκρίθηκαν με 21 που δεν συμμετείχαν. Οι γονείς ανέφεραν σημαντική μείωση στο άγχος και στις κοινωνικές δυσκολίες στην ομάδα του προγράμματος. Οι ίδιοι οι συγγραφείς τα χαρακτηρίζουν προκαταρκτικά και ζητούν αυστηρότερες μελέτες. Δεν υπόσχονται λοιπόν τίποτα: δείχνουν ότι η κοινή δραστηριότητα αξίζει να δοκιμάζεται.
Τι μπορούμε να κρατήσουμε στην Ελλάδα;
Δεν χρειάζεται να φτιάξουμε αμέσως «αυτιστική ομάδα». Μπορούμε να ξεκινήσουμε από μικρά βήματα που ταιριάζουν σε κάθε αθλητική ομάδα ή παρέα:
- Πρόγραμμα που φαίνεται από πριν: ίδια ώρα, ίδιο γήπεδο, μια σύντομη περιγραφή της προπόνησης στην αρχή.
- Ήρεμη αρχή: το παιδί μπορεί να παρακολουθήσει πρώτα και να μπει όταν είναι έτοιμο.
- Καθαροί κανόνες: όσα συνήθως θεωρούνται αυτονόητα, όπως η σειρά και οι ρόλοι, λέγονται ρητά.
- Χώρος διάλειψης: ένα ήσυχο σημείο για ένα διάλειμμα χωρίς εξηγήσεις.
- Πολλοί ρόλοι: όχι μόνο παίκτης, αλλά και βοηθός προπονητή, υπεύθυνος εξοπλισμού, μέλος της ομάδας.
- Ενημερωμένος προπονητής: λίγη εκπαίδευση αλλάζει πολύ την ατμόσφαιρα.
Στον Autism Club οι δραστηριότητες βασίζονται στην ίδια λογική: παρέα χωρίς προσδοκίες. Μπορείτε να δείτε τις ομάδες μας και το πώς λειτουργεί ο προσαρμοσμένος αθλητισμός στο σχετικό μας άρθρο.
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει το παιδί μου να παίζει σε αγώνες για να ωφεληθεί;
Όχι. Η παρέα και η κοινή δραστηριότητα έχουν αξία από μόνες τους. Πολλές ομάδες ξεκινούν με απλές προπονήσεις και παιχνίδια χωρίς βαθμολογία. Οι αγώνες μπορούν να έρθουν αργότερα, αν και όποτε το παιδί το θελήσει, χωρίς πίεση.
Τι κάνω αν το παιδί ενοχλείται από τον θόρυβο ή το πλήθος;
Συζητήστε με τον προπονητή για ώρες με λιγότερο κόσμο, για μια θέση κοντά στην άκρη και για ένα σημείο διάλειψης. Μερικά παιδιά αντέχουν καλύτερα όταν ξέρουν από πριν τι θα γίνει. Δοκιμάστε μικρά βήματα και αφήστε το παιδί να οδηγεί.
Υπάρχουν ομάδες μόνο για αυτιστικά παιδιά;
Σε ορισμένες χώρες ναι, όπως η Autistic FC στην Αγγλία. Άλλες χώρες προτιμούν να προσαρμόσουν τις υπάρχουσες ομάδες, όπως το AllPlay Footy στην Αυστραλία. Και τα δύο μοντέλα υπάρχουν, και κάθε οικογένεια διαλέγει ό,τι ταιριάζει στο παιδί της.
Πώς να μιλήσω στον προπονητή για τον αυτισμό του παιδιού;
Πείτε με απλά λόγια τι βοηθά το παιδί σας: τι το ηρεμεί, τι το δυσκολεύει, πώς δείχνει ότι χρειάζεται διάλειμμα. Μοιραστείτε και τα δυνατά του σημεία. Όταν ο προπονητής ξέρει τι να περιμένει, νιώθει κι εκείνος πιο σίγουρος.
Βοηθά το ποδόσφαιρο το παιδί να κάνει φίλους;
Η κοινή δραστηριότητα δίνει φυσικό θέμα συζήτησης και συχνή επαφή, κάτι που βοηθά τις φιλίες να χτιστούν. Η έρευνα όμως είναι ακόμη προκαταρκτική και δεν μπορεί να υποσχεθεί αποτέλεσμα. Το σίγουρο είναι ότι η σταθερή παρέα έχει αξία.