Το τένις μπορεί να γίνει παρέα για αυτιστικά παιδιά όταν το μάθημα είναι μικρό, προβλέψιμο και προσαρμοσμένο: μαλακότερες μπάλες, χαμηλότερο φιλέ, οπτικό πρόγραμμα και ένας εθελοντής δίπλα σε κάθε παιδί. Έτσι η ρακέτα δίνει κοινό στόχο και κοινές στιγμές, χωρίς πίεση για επίδοση.
Το τένις μοιάζει με ατομικό άθλημα, κι όμως είναι βαθιά κοινωνικό: παίζεται με κάποιον απέναντι, με σειρά, με κοινό ρυθμό. Σε αυτό το άρθρο βλέπουμε πώς το έχουν οργανώσει δύο προγράμματα του εξωτερικού και τι μπορούμε να κρατήσουμε εμείς. Για τη μεγαλύτερη εικόνα, δείτε και το άρθρο μας για τον προσαρμοσμένο αθλητισμό στον κόσμο.
Γιατί το τένις ταιριάζει σε αρκετές παρέες;
Δεν ταιριάζει σε όλους, όπως κανένα άθλημα. Ο ιδρυτής του καναδικού προγράμματος Proset Autism, Philippe Manning, έχει πει ότι τα ομαδικά αθλήματα μπορεί να έχουν έντονο αισθητηριακό περιβάλλον και πολλούς συμμετέχοντες ανά προπονητή, κάτι που κουράζει ορισμένα αυτιστικά παιδιά. Γι' αυτό επέλεξε το τένις: μικρό γήπεδο, καθαροί κανόνες και προσωπική προσοχή.
Ένα παιδί που δεν αντέχει τη φασαρία ενός γηπέδου με είκοσι παιδιά μπορεί να νιώσει άνετα σε ένα γήπεδο με δύο ή τρία. Παράλληλα, το τένις έχει φυσικές στιγμές επαφής: ανταλλαγή της μπάλας, αναμονή, χειροκρότημα όταν κάτι πετυχαίνει.
Πώς οργανώνουν τα μαθήματα στον κόσμο;
Δύο παραδείγματα, με τη σημείωση ότι τα στοιχεία προέρχονται από τα ίδια τα προγράμματα και από δημοσιεύματα, όχι από ανεξάρτητη αξιολόγηση.
- ACEing Autism (ΗΠΑ): ξεκίνησε το 2008 κοντά στη Βοστώνη με ένα κορίτσι τεσσάρων ετών και δύο συμμαθήτριές του. Σύμφωνα με άρθρο του 2017, τα μαθήματα είναι εβδομαδιαία, διάρκειας μίας ώρας, σε κύκλους 8 έως 10 εβδομάδων, χωρισμένα σε μικρές ενότητες των 10 λεπτών. Χρησιμοποιούν οπτικά προγράμματα και προσαρμογές για τις αισθήσεις. Υπάρχουν και κοινωνικά παιχνίδια, όπως να περνά η μπάλα κατά μήκος μιας γραμμής, ενώ λέμε το όνομα του διπλανού μας.
- Proset Autism (Καναδάς): ξεκίνησε στο Μόντρεαλ και προσφέρει προγράμματα μετά το σχολείο σε Οττάβα, Μόντρεαλ και Τορόντο. Ο εξοπλισμός είναι μικρότερος: μεγαλύτερες και μαλακότερες μπάλες, κοντύτερες ρακέτες, μικρότερο γήπεδο, χαμηλότερο φιλέ. Υπάρχουν επίπεδα παιχνιδιού, ώστε κάθε παιδί να προχωρά με τον δικό του ρυθμό.
Στο Τορόντο, ο οργανισμός Autism Ontario έχει δημοσιεύσει κύκλους οκτώ εβδομάδων με ξεχωριστές ομάδες ηλικιών, για παιδιά 6 έως 12 και για νεότερους ενήλικες 13 έως 25 ετών, όπου οι αρχάριοι είναι ευπρόσδεκτοι και οι ρακέτες παρέχονται. Οι γονείς μένουν στον χώρο. Αξίζει να το προσέξουμε: ο κοινός χώρος για όλες τις ηλικίες δεν είναι απαραίτητος, η ομάδα ηλικίας είναι.
Τι λένε οι γονείς και τι ξέρουμε πραγματικά;
Οι γονείς που μιλούν σε δημοσιεύματα περιγράφουν περισσότερη συγκέντρωση και χαρά στο παιχνίδι. Το άρθρο του 2017 στο The Transmitter, που υπογράφει συνιδρύτρια του προγράμματος, αναφέρει πιλοτική μελέτη με 20 παιδιά σε δύο σημεία του Λος Άντζελες, αλλά χωρίς αποτελέσματα εκείνη τη στιγμή. Δηλαδή, για την ώρα έχουμε εμπειρίες και παρατηρήσεις, όχι ισχυρά δεδομένα.
Γι' αυτό δεν υποσχόμαστε αποτελέσματα. Αυτό που μπορούμε να πούμε με ασφάλεια είναι πιο απλό: όταν το περιβάλλον είναι προβλέψιμο και χωρίς πίεση, πολλά παιδιά θέλουν να γυρίσουν την επόμενη εβδομάδα. Και η σταθερή επιστροφή είναι ο λόγος που γεννιέται παρέα.
Τι μπορούμε να κρατήσουμε στην Ελλάδα;
Δεν χρειάζεται ειδικό πρόγραμμα για να δοκιμάσουμε κάτι παρόμοιο. Μερικές ιδέες που προκύπτουν από τα παραδείγματα:
- Μικρή ομάδα: δύο έως τέσσερα παιδιά ανά γήπεδο, με σταθερά πρόσωπα.
- Ελαφρύς εξοπλισμός: μαλακές μπάλες, κοντές ρακέτες, χαμηλός στόχος. Το ίδιο ισχύει για πινγκ πονγκ ή μπάντμιντον.
- Οπτικό πρόγραμμα: τι κάνουμε πρώτο, τι δεύτερο, πότε τελειώνει το μάθημα.
- Σύντομες ενότητες: δέκα λεπτά ανά δραστηριότητα, με ξεκούραση ανάμεσα.
- Ένας ενήλικας ή έφηβος εθελοντής ανά παιδί, που ακολουθεί το παιδί και δεν το διορθώνει διαρκώς.
- Ανοιχτή επιλογή: το παιδί να μπορεί να παρακολουθήσει πρώτα από το πλάι.
Στο Autism Club πιστεύουμε ότι η παρέα χτίζεται γύρω από κάτι που μας αρέσει, όχι γύρω από δεξιότητες που «πρέπει» να αποκτήσουμε. Διαβάστε περισσότερα στο άρθρο για τις ομάδες κοινών ενδιαφερόντων, ή δείτε τις ομάδες μας.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι το τένις καλό άθλημα για αυτιστικά παιδιά;
Για πολλά παιδιά ναι, αλλά δεν είναι το μόνο. Έχει καθαρούς κανόνες, μικρό χώρο και λίγους συμπαίκτες, κάτι που βοηθά όσους κουράζονται από θόρυβο και πολυκοσμία. Όμως αρκετά παιδιά προτιμούν κολύμβηση, ποδήλατο ή ομαδικά παιχνίδια. Το κρίσιμο είναι το ενδιαφέρον του παιδιού.
Χρειάζεται το παιδί να έχει παίξει ξανά τένις;
Όχι. Τα προγράμματα που περιγράψαμε δέχονται αρχάριους και δίνουν τον εξοπλισμό. Ξεκινούν από βασικές κινήσεις με μπάλες και ρακέτες προσαρμοσμένου μεγέθους, ώστε το παιδί να γνωρίσει το παιχνίδι χωρίς πίεση να τα καταφέρει.
Πόσο διαρκεί ένα καλό μάθημα για μικρά παιδιά;
Στα παραδείγματα που βρήκαμε, το μάθημα διαρκεί περίπου μία ώρα, χωρισμένη σε ενότητες των δέκα λεπτών. Αν το παιδί κουράζεται, μπορεί να κάνει διάλειμμα ή να παρακολουθεί. Η σταθερή δομή μετράει περισσότερο από τη διάρκεια.
Πρέπει να μείνει ο γονιός στον χώρο;
Εξαρτάται από το πρόγραμμα και το παιδί. Στις ομάδες του Autism Ontario οι φροντιστές μένουν στον χώρο. Σε άλλες περιπτώσεις το παιδί νιώθει καλύτερα σταδιακά μόνο του. Ρωτήστε τον οργανωτή πριν ξεκινήσετε και πείτε του τι βοηθά το δικό σας παιδί.
Ο ανταγωνισμός είναι πρόβλημα στο τένις;
Όχι απαραίτητα, αν δεν μετράμε πόντους. Στα προγράμματα που περιγράψαμε, ο στόχος είναι η συμμετοχή και η ανταλλαγή της μπάλας. Το σκορ μπορεί να έρθει αργότερα, μόνο αν το θελήσει το παιδί.