Πολλές φορές η φιλία περνάει ως κάτι που «μαθαίνεται»: μικρή κουβέντα, σωστό βλέμμα, σωστή στιγμή για να μιλήσεις. Στην πράξη, όμως, οι πιο σταθερές φιλίες για πολλά αυτιστικά παιδιά και ενήλικες δεν ξεκινούν από την κουβέντα, ξεκινούν από κάτι κοινό: ένα παιχνίδι, ένα θέμα, μια δραστηριότητα που κάνουν μαζί. Η κουβέντα έρχεται μετά, αν έρθει καθόλου, και δεν χρειάζεται να έρθει για να μετράει η παρέα.
Αυτή η λογική, η δραστηριότητα πρώτα, όχι η «εξάσκηση» κοινωνικών δεξιοτήτων, είναι το σημείο όπου συναντιούνται πολλές πρωτοβουλίες σε όλον τον κόσμο τα τελευταία χρόνια: sensory-friendly προβολές σινεμά, μουσεία με ήσυχες ώρες, ομάδες αθλητισμού που παίζουν μαζί αντί για παράλληλα. Δεν είναι θεραπεία, είναι υποδομή για κοινωνική ζωή.
Το κοινό ενδιαφέρον ως βάση, όχι η «μικρή κουβέντα»
Σύμφωνα με φορείς όπως το Autism Speaks, οι λέσχες όπου συγκεντρώνονται άνθρωποι με κοινά ενδιαφέροντα, από εργαστήρια σε μουσεία μέχρι μαθήματα σε κάποιο χόμπι, είναι από τα καλύτερα σημεία για να γνωρίσει κανείς κόσμο, γιατί η σύνδεση γίνεται γύρω από κάτι συγκεκριμένο και όχι γύρω από την ίδια την κοινωνικοποίηση. Αυτό ισχύει και για ομάδες που λειτουργούν γύρω από ένα ειδικό ενδιαφέρον, όπου η ενασχόληση με το αντικείμενο είναι η αφορμή, όχι το εμπόδιο. Στο Autism Club, η ίδια αρχή είναι πυρήνας της φιλοσοφίας μας: η παρέα δεν έχει προαπαιτούμενα, ούτε στόχο εκτός από το να περάσετε καλά μαζί.
Σινεμά χωρίς άγχος: το διεθνές μοντέλο των «relaxed screenings»
Σε πολλές χώρες, μεγάλες αλυσίδες κινηματογράφων έχουν καθιερώσει τακτικές προβολές με χαμηλότερη ένταση ήχου, αναμμένα φώτα αντί για πλήρες σκοτάδι, χωρίς τρέιλερ και με ελευθερία κίνησης και φωνής μέσα στην αίθουσα. Στις ΗΠΑ η αλυσίδα AMC συνεργάζεται με φορείς για μηνιαίες sensory friendly προβολές, στο Ηνωμένο Βασίλειο η ODEON οργανώνει autism friendly screenings μία Κυριακή τον μήνα σε πάνω από 90 κινηματογράφους, και στον Καναδά η Cineplex προσφέρει αντίστοιχες προβολές σε επιλεγμένες αίθουσες. Η λογική είναι απλή: το ίδιο πρόγραμμα, χωρίς τους παράγοντες που κάνουν την εμπειρία κουραστική.
Μουσεία με ήσυχες ώρες: από το Smithsonian στο ΕΜΣΤ
Το πρόγραμμα «Morning at the Museum» του Smithsonian ανοίγει επιλεγμένα μουσεία μία ώρα νωρίτερα για επισκέπτες με αισθητηριακές ή γνωστικές ιδιαιτερότητες, ώστε να απολαύσουν τον χώρο πριν γεμίσει κόσμος. Αντίστοιχα προγράμματα λειτουργούν σε παιδικά μουσεία σε αρκετές πόλεις των ΗΠΑ, με χαμηλότερο φωτισμό, λιγότερο θόρυβο και «τσάντες αισθητηριακής ηρεμίας» διαθέσιμες στην είσοδο. Στην Ελλάδα, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) έχει προχωρήσει σε παρεμβάσεις ώστε να είναι αισθητηριακά φιλικό για αυτιστικά άτομα, ένα από τα πρώτα τέτοια παραδείγματα σε μουσείο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με ειδικά σχεδιασμένα εργαστήρια για εφήβους και νέους ενήλικες στο φάσμα. Δείχνει ότι το μοντέλο μπορεί να εφαρμοστεί και σε ελληνικό δημόσιο χώρο, όχι μόνο σε μεγάλους διεθνείς οργανισμούς.
Αθλητισμός μαζί, όχι παράλληλα: το παράδειγμα των Unified Sports
Το πρόγραμμα Unified Sports της Special Olympics βάζει στην ίδια ομάδα άτομα με και χωρίς νοητική αναπηρία, με αφετηρία την ιδέα ότι η προπόνηση και το παιχνίδι μαζί είναι ο πιο σύντομος δρόμος προς τη φιλία. Σήμερα συμμετέχει πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι παγκοσμίως, σε εκατοντάδες σχολεία και τοπικές κοινότητες. Το στοιχείο που ξεχωρίζει δεν είναι ο αθλητισμός καθαυτός, είναι το «μαζί»: οι συμμετέχοντες δεν παρακολουθούν ο ένας τον άλλον από απόσταση, παίζουν στο ίδιο γήπεδο, με τους ίδιους κανόνες, προς τον ίδιο στόχο.
Τι μπορούμε να κρατήσουμε στην Ελλάδα
Τα παραπάνω παραδείγματα δεν χρειάζονται μεγάλο προϋπολογισμό για να εμπνεύσουν κάτι μικρότερο, τοπικό. Μερικές ιδέες που δουλεύουν σε επίπεδο οικογένειας ή ομάδας:
- Επιλέξτε δραστηριότητες με σαφές, κοινό αντικείμενο (ένα παιχνίδι, ένα χόμπι, ένα άθλημα) αντί για ανοιχτές «κοινωνικές» συναντήσεις χωρίς δομή.
- Προτιμήστε ώρες ή σεσίες με χαμηλότερη κίνηση κόσμου, όταν είναι διαθέσιμες, σε κινηματογράφους, μουσεία ή αθλητικές εγκαταστάσεις της περιοχής σας.
- Ρωτήστε πριν πάτε: πολλοί χώροι στην Ελλάδα δεν διαφημίζουν sensory-friendly ώρες, αλλά μπορεί να προσαρμοστούν αν ζητηθεί.
- Δώστε χρόνο στη φιλία να χτιστεί μέσα από επαναλαμβανόμενη επαφή στην ίδια δραστηριότητα, όχι από μία μεμονωμένη «κοινωνική» εκδήλωση.
- Μην ξεχνάτε τα αδέρφια: η συμμετοχή τους σε κοινές εξορμήσεις βοηθά και τα δύο παιδιά να χτίσουν κοινές αναμνήσεις εκτός σπιτιού.
Η θέση του Autism Club
Στο Autism Club οργανώνουμε ομαδικές δραστηριότητες, εξορμήσεις και εκδρομές με την ίδια λογική: η παρέα είναι ο στόχος, όχι το μέσο για κάτι άλλο. Δείτε το πρόγραμμά μας για να δείτε τι τρέχει αυτόν τον μήνα, ή επικοινωνήστε μαζί μας αν θέλετε να μάθετε περισσότερα για το πώς λειτουργεί μια ομάδα.