Ο ελεύθερος χρόνος δεν είναι πολυτέλεια, είναι μέρος της καθημερινής ζωής: μια βόλτα σε ένα μουσείο, μια ταινία, ένα παιχνίδι σε ομάδα. Για πολλά αυτιστικά παιδιά και ενήλικες όμως, δημόσιοι χώροι με έντονα φώτα, δυνατούς ήχους και πολύ κόσμο μπορούν να κάνουν αυτές τις απλές στιγμές κουραστικές αντί για ευχάριστες.
Σε αρκετές χώρες, φορείς, μουσεία, καταστήματα και αθλητικοί οργανισμοί έχουν αρχίσει να προσαρμόζουν λίγες βασικές συνθήκες, φωτισμό, ήχο, πλήθος κόσμου, ώστε ο χώρος να παραμένει ο ίδιος αλλά να γίνεται πιο διαχειρίσιμος. Δεν χρειάζεται πάντα κάτι πολύπλοκο. Ας δούμε μερικά παραδείγματα και τι μπορεί να κρατήσει η Ελλάδα από αυτά.
Σινεμά με χαμηλότερο φωτισμό και ήχο
Στις ΗΠΑ, η αλυσίδα AMC διοργανώνει τακτικές «Sensory Friendly Films» προβολές με πιο δυνατά φώτα στην αίθουσα, χαμηλότερη ένταση ήχου και χωρίς τρέιλερ πριν την ταινία, ενώ το κοινό μπορεί να σηκωθεί, να μιλήσει ή να κινηθεί ελεύθερα χωρίς άβολα βλέμματα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλυσίδες όπως η Cineworld, η Odeon και η Showcase οργανώνουν μηνιαίες autism-friendly προβολές, με τη National Autistic Society να κρατά λίστα με τις συμμετέχουσες αίθουσες. Στον Καναδά, η Cineplex προσφέρει αντίστοιχες «sensory-considerate» προβολές σε συγκεκριμένα σαββατοκύριακα. Η λογική είναι κοινή παντού: η ταινία μένει ίδια, αλλάζει μόνο το περιβάλλον γύρω της.
Ήσυχες ώρες στα καταστήματα
Η βρετανική National Autistic Society ξεκίνησε το 2017 την εκστρατεία «Autism Hour», καλώντας καταστήματα και επιχειρήσεις να χαμηλώσουν τη μουσική και τις ανακοινώσεις μέσω μεγαφώνου και να μειώσουν την ένταση του φωτισμού για μία ώρα. Μέσα σε λίγα χρόνια συμμετείχαν πάνω από 16.000 καταστήματα, με πάνω από 38.000 «autism friendly» ώρες να πραγματοποιούνται συνολικά. Αλυσίδες όπως το The Entertainer επέκτειναν την πρακτική σε καθημερινή βάση κάθε πρωί. Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν χρειάστηκε ανακατασκευή του χώρου, μόνο μια συνεννόηση για το πότε και πώς λειτουργεί.
Μουσεία που αλλάζουν το πρωινό τους πρόγραμμα
Αρκετά μουσεία σε όλο τον κόσμο έχουν αγκαλιάσει την ιδέα των «ήσυχων ωρών». Στο Βέλγιο, το μουσείο Hof van Busleyden προσφέρει ειδικές ώρες με πιο απαλό φωτισμό και μειωμένους ήχους, με το προσωπικό εκπαιδευμένο να βοηθά διακριτικά. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Brooklands Museum διοργανώνει «Quiet Hours» στις σχολικές διακοπές με λιγότερα οπτικοακουστικά εφέ και περιορισμένο αριθμό επισκεπτών, ενώ μουσεία όπως το National Army Museum διαθέτουν sensory backpacks με βοηθήματα. Τα Glasgow Museums στη Σκωτία έχουν καθιερώσει πρώιμα ωράρια ανοίγματος αποκλειστικά για autism-friendly επισκέψεις, ήσυχες ζώνες και διαθέσιμα ωτοασπίδες. Στην Αυστραλία, το Australian Museum οργανώνει τα «Early Birds», πρωινές επισκέψεις με χαμηλότερο φωτισμό και ήχο πριν το μουσείο επιστρέψει στην κανονική του λειτουργία. Σε όλα αυτά τα παραδείγματα, η ουσία είναι ίδια: η έκθεση δεν αλλάζει, αλλάζει η ώρα και η ατμόσφαιρα που την περιβάλλει.
Αθλητισμός χωρίς αποκλεισμούς
Στον αθλητισμό, το πρόγραμμα Unified Sports της Special Olympics φέρνει μαζί σε μια ομάδα άτομα με και χωρίς αναπηρία, ώστε να παίζουν το ίδιο άθλημα στο ίδιο επίπεδο συμμετοχής. Η προσέγγιση αυτή έχει επεκταθεί και στην Ελλάδα μέσω της Special Olympics Hellas, με το πρόγραμμα «Play Unified» να λειτουργεί σε σχολεία με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Το ζητούμενο εδώ δεν είναι η επίδοση, αλλά η κοινή συμμετοχή σε κάτι που αρέσει σε όλους, μια λογική που συναντάμε και σε ελληνικές πρωτοβουλίες γύρω από κοινά ενδιαφέροντα και ομαδική δραστηριότητα.
Τι μπορούμε να κρατήσουμε στην Ελλάδα
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μεγάλους οργανισμούς για να αρχίσουν μικρές αλλαγές. Μερικά πράγματα που δουλεύουν αλλού και μπορούν να δοκιμαστούν και εδώ:
- Μια σταθερή, προβλέψιμη ώρα ή ημέρα τη βδομάδα με χαμηλότερο φωτισμό ή ήχο σε έναν χώρο, ώστε οι οικογένειες να ξέρουν τι να περιμένουν.
- Ενημέρωση εκ των προτέρων: φωτογραφίες ή σύντομη περιγραφή του χώρου πριν την επίσκεψη, ώστε να μην υπάρχουν εκπλήξεις.
- Εκπαίδευση προσωπικού σε λίγα βασικά σημεία: πώς να προσεγγίζει διακριτικά, χωρίς πίεση για «κανονική» συμπεριφορά.
- Μικρές, σταθερές ομάδες αντί για μεγάλα πλήθη, όταν πρόκειται για εκδρομές ή κοινές δραστηριότητες.
Στο Autism Club προσπαθούμε να χτίζουμε ακριβώς τέτοιες σταθερές, προβλέψιμες συνθήκες μέσα στο εβδομαδιαίο μας πρόγραμμα και στις ομάδες που λειτουργούν γύρω από συγκεκριμένα ενδιαφέροντα. Η ιδέα δεν είναι να προσαρμοστεί το παιδί ή ο ενήλικας στον χώρο, αλλά ο χώρος να γίνει λίγο πιο φιλόξενος, κάτι που περιγράφουμε αναλυτικότερα στην φιλοσοφία μας.
Τα παραδείγματα από σινεμά, μουσεία, καταστήματα και αθλητικά προγράμματα δείχνουν ότι η συμπερίληψη δεν είναι πάντα μεγάλο και δαπανηρό έργο. Συχνά είναι απλώς η απόφαση να ρωτήσεις τι θα βοηθούσε, και να το δοκιμάσεις.
Πηγές
- Sensory Friendly Films (AMC Theatres)
- The Entertainer extends its Autism Friendly Quiet Hour (National Autistic Society)
- Making the Museum Autism Friendly: Best Practice from Around the World (MuseumNext)
- Early Birds: Autism and Sensory-friendly Mornings (Australian Museum)
- Unified Sports (Special Olympics)