Ένα καφέ ή εστιατόριο γίνεται φιλικό στον αυτισμό όταν μειώνει τον θόρυβο και τις εκπλήξεις: χαμηλότερη μουσική, ήσυχες ώρες, καθαρό μενού με όλα τα υλικά και προσωπικό που δεν βιάζεται. Όταν αυτά υπάρχουν, το τραπέζι γίνεται απλά ένας χώρος παρέας, χωρίς άγχος για το τι θα συμβεί.
Το καφέ είναι ίσως ο πιο καθημερινός χώρος κοινωνικής ζωής που υπάρχει. Εκεί γίνονται οι πρώτες έξοδοι με φίλους, οι γιορτές, οι συναντήσεις μετά από μια δραστηριότητα. Για πολλά αυτιστικά παιδιά και νέους, όμως, ο θόρυβος, οι μυρωδιές, τα δυνατά φώτα και το απρόβλεπτο μενού κάνουν την έξοδο κουραστική. Σε αρκετές χώρες, καφέ και εστιατόρια άλλαξαν μικρά πράγματα και έγιναν σημεία συνάντησης. Δείτε τι κάνουν και τι μπορούμε να κρατήσουμε.
Τι κάνει ένα εστιατόριο φιλικό στον αυτισμό;
Οι οδηγίες που βρήκαμε από οργανώσεις αυτισμού επαναλαμβάνουν τα ίδια απλά πράγματα. Ο Autism Speaks προτείνει χαμηλότερη μουσική και λιγότερους δυνατούς ήχους από την κουζίνα, καθώς και επιλογή ωρών με λιγότερο κόσμο. Η αυστραλιανή οργάνωση Autism SA συστήνει το μενού να γράφει όλα τα υλικά κάθε πιάτου, ώστε να μην υπάρχουν εκπλήξεις, και να υπάρχει επιλογή «φτιάξε μόνος σου», γιατί πολλοί άνθρωποι τρώνε ένα μικρό εύρος φαγητών.
- Χαμηλή ή μηδενική μουσική, ειδικά σε ορισμένες ώρες.
- Μενού με όλα τα υλικά και, όπου γίνεται, με εικόνες.
- Ένα ήσυχο σημείο όπου μπορεί κανείς να ξεκουραστεί.
- Προσωπικό που ξέρει ότι ο καθένας παραγγέλνει και τρώει με τον δικό του τρόπο.
Στο Λονδίνο, το εστιατόριο The Gate στο Ισλίνγκτον έγινε το πρώτο που πήρε το βραβείο «Autism Friendly» της Εθνικής Αυτιστικής Εταιρείας το 2016, με εκπαιδευμένο προσωπικό και χώρο ηρεμίας. Είναι ένα παράδειγμα ότι η αλλαγή αρχίζει από την προετοιμασία του προσωπικού.
Πώς γίνεται το καφέ τόπος συνάντησης και όχι απλώς καφές;
Τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα δεν αφορούν μόνο το πώς εξυπηρετείται ο πελάτης, αλλά το πώς το ίδιο το καφέ γίνεται κοινότητα.
- Σκωτία: σε μια πόλη λειτούργησε βραδινό «autism friendly café» μία φορά την εβδομάδα, με τη βοήθεια τοπικού κέντρου φροντιστών, ώστε οι έφηβοι να έχουν ένα ασφαλές μέρος να βρεθούν και να μειωθεί η απομόνωση. Πρόκειται για ρεπορτάζ τοπικής εφημερίδας του 2018, οπότε ελέγξτε τα τρέχοντα στοιχεία.
- Μαλαισία: το Autism Project Café είναι χώρος όπου οι νέοι εξασκούν δεξιότητες και οι γονείς συναντούν άλλους γονείς, κάτι που περιγράφεται ως στήριξη και για τις δύο πλευρές.
- Μελβούρνη: το πρόγραμμα «How to Hospo» της Aspect εκπαιδεύει αυτιστικούς ενήλικες στη φιλοξενία, με έμφαση και στην κοινωνική συμμετοχή μέσα στη γειτονιά.
- Οτάβα: το Owl Café and Meeting Place προσλαμβάνει και εκπαιδεύει αυτιστικό προσωπικό και λειτουργεί ως χώρος συνάντησης.
Κοινό στοιχείο: το καφέ δεν «φροντίζει» τους αυτιστικούς ανθρώπους, αλλά τους δίνει ρόλο, ρυθμό και παρέα. Αν σας ενδιαφέρει η ίδια ιδέα στην κουζίνα, δείτε και το άρθρο μας για τις λέσχες μαγειρικής.
Τι μπορούμε να κρατήσουμε στην Ελλάδα;
Δεν χρειάζεται ειδικό καφέ για να ξεκινήσετε. Πολλά από όσα αναφέρθηκαν είναι μικρές προσαρμογές που μπορεί να ζητήσει μια ομάδα ή μια οικογένεια από το αγαπημένο της στέκι.
- Επιλέξτε ώρα. Ένα πρωινό ή μεσημέρι, όταν το μαγαζί έχει λιγότερο κόσμο, αλλάζει όλη την εμπειρία. Για παρόμοια λογική σε καταστήματα, δείτε τις ήσυχες ώρες.
- Δείτε το μενού από πριν. Πολλά μαγαζιά έχουν το μενού στο διαδίκτυο. Μια ματιά στο σπίτι κάνει την παραγγελία πιο εύκολη.
- Ρωτήστε για το τραπέζι. Μια γωνία μακριά από την κουζίνα και το ηχείο συχνά αρκεί.
- Κρατήστε ένα σταθερό στέκι. Η επανάληψη στο ίδιο μέρος, με τα ίδια πρόσωπα, χτίζει οικειότητα.
- Αφήστε χώρο για διάλειμμα. Μια βόλτα έξω για λίγα λεπτά είναι μέρος της εξόδου, όχι αποτυχία της.
Στο Autism Club οι εξορμήσεις και οι συναντήσεις μας βασίζονται στην ίδια ιδέα: παρέα χωρίς την πίεση των προσδοκιών, με τον χρόνο και τον τρόπο του καθενός.
Συχνές ερωτήσεις
Υπάρχει επίσημη πιστοποίηση «φιλικό στον αυτισμό» για καφέ;
Σε ορισμένες χώρες υπάρχουν βραβεία από οργανώσεις αυτισμού, όπως της Εθνικής Αυτιστικής Εταιρείας στη Βρετανία, που πήρε το εστιατόριο The Gate το 2016. Δεν βρήκαμε αντίστοιχο θεσμό στην Ελλάδα, γι' αυτό αξίζει να ρωτάτε απευθείας το κάθε μαγαζί.
Πώς ζητάω χαμηλότερη μουσική χωρίς αμηχανία;
Ένα ευγενικό, σύντομο αίτημα συνήθως αρκεί: «Το παιδί μας ενοχλείται από τον δυνατό ήχο, μπορούμε να χαμηλώσετε λίγο ή να καθίσουμε πιο μακριά;». Πολλοί ιδιοκτήτες το κάνουν ευχαρίστως, ειδικά όταν το ζητάτε σε ώρες με λιγότερο κόσμο.
Τι κάνω αν το παιδί τρώει λίγα φαγητά;
Αυτό είναι συχνό και δεν χρειάζεται να το εξηγείτε σε κανέναν. Οι οδηγίες της Autism SA προτείνουν επιλογές «φτιάξε μόνος σου». Μπορείτε να ρωτήσετε αν η κουζίνα φτιάχνει απλά πιάτα, ή να ξεκινήσετε από ένα στέκι όπου η επιλογή είναι ήδη γνωστή.
Ένα καφέ μπορεί να λειτουργήσει ως ομάδα παρέας;
Ναι, όπως δείχνουν τα παραδείγματα από τη Σκωτία και τη Μαλαισία, όπου οικογένειες και νέοι συναντιούνται τακτικά σε ένα καφέ. Το κλειδί είναι η σταθερή μέρα και ώρα, ο ήσυχος χώρος και η απουσία πίεσης να μιλήσει κανείς.
Πόσο νωρίς πρέπει να ενημερώσω το μαγαζί για μια ομαδική έξοδο;
Όσο νωρίτερα, τόσο το καλύτερο. Ένα τηλεφώνημα μία ή δύο μέρες πριν βοηθά το προσωπικό να ετοιμάσει ένα ήσυχο τραπέζι και να ξέρει πόσα άτομα έρχονται, ώστε η παρέα να μπει χωρίς αναμονή.
