Οι φιλικές στον αυτισμό ώρες κολύμβησης είναι προγραμματισμένα διαστήματα σε πισίνες όπου μειώνεται ο κόσμος, σβήνει η μουσική και τα μεγάφωνα, και το προσωπικό είναι εκπαιδευμένο ώστε το νερό να γίνεται ευχάριστη, ασφαλής εμπειρία παρέας αντί για πηγή άγχους.
Τι είναι οι ήσυχες ώρες κολύμβησης και πώς λειτουργούν;
Σε πολλές χώρες, δημοτικά και ιδιωτικά κολυμβητήρια κλείνουν συγκεκριμένες ώρες την εβδομάδα αποκλειστικά για αυτιστικά παιδιά και τις οικογένειές τους. Στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ, οι δημόσιες πισίνες προσφέρουν «sensory friendly» ώρες κολύμβησης με λιγότερο κόσμο και πιο ήρεμο περιβάλλον. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η αλυσίδα κολυμβητηρίων Halo Leisure εφαρμόζει το πρόγραμμα Autism Swim σε κέντρα της Αγγλίας και της Ουαλίας, με ναυαγοσώστες εκπαιδευμένους στην αισθητηριακή επεξεργασία και χωρίς σφυρίγματα ή ανακοινώσεις εκτός έκτακτης ανάγκης.
Οι πιο συνηθισμένες προσαρμογές που συναντά κανείς σε αυτά τα προγράμματα είναι:
- Μικρότερος αριθμός κολυμβητών στην πισίνη την ίδια ώρα
- Χαμηλότερος φωτισμός και καμία δυνατή μουσική
- Χωρίς σφυρίγματα, εκτός αν χρειαστεί για ασφάλεια
- Προσωπικό εξοικειωμένο με μη λεκτική επικοινωνία
- Δυνατότητα να δει η οικογένεια τον χώρο πριν μπει το παιδί στο νερό
Γιατί έχει σημασία η ασφάλεια στο νερό για αυτιστικά παιδιά;
Πολλά αυτιστικά παιδιά νιώθουν ιδιαίτερη έλξη προς το νερό, ακριβώς επειδή η αίσθηση του νερού στο σώμα είναι ηρεμιστική. Ο οδηγός του Autism Speaks για κολύμβηση και ασφάλεια στο νερό τονίζει ότι αυτή ακριβώς η έλξη κάνει τα μαθήματα κολύμβησης προσαρμοσμένα στις ανάγκες κάθε παιδιού σημαντικά, όχι ως θεραπευτικό μέσο αλλά ως δεξιότητα ασφάλειας και ζωής. Η ίδια λογική συναντάται και σε άλλα αισθητηριακά φιλικούς χώρους σε όλο τον κόσμο, όπου ο στόχος είναι πάντα να μειωθεί το άγχος, όχι να «διορθωθεί» το παιδί.
Πώς το οργανώνουν σε άλλες χώρες;
Η πιο συστηματική προσπάθεια είναι το διεθνές δίκτυο Autism Swim, που πιστοποιεί κολυμβητήρια και εκπαιδευτές σε Αυστραλία, Ηνωμένο Βασίλειο και αλλού, ώστε οι οικογένειες να ξέρουν εκ των προτέρων ποιο κέντρο έχει πραγματικά εκπαιδευμένο προσωπικό. Στη Νότια Αυστραλία, το πρόγραμμα Inclusive Swim λειτουργεί από το 2017 και έχει διδάξει χιλιάδες αυτιστικά παιδιά σε ήρεμο, προβλέψιμο περιβάλλον. Στον Καναδά, δήμοι και κολυμβητήρια σε πόλεις όπως το Τορόντο προσφέρουν ώρες με σβηστή μουσική και περιορισμένο αριθμό κολυμβητών, ενώ οργανώσεις όπως το Autism Ontario διοργανώνουν ιδιωτικές, οικογενειακές εκδηλώσεις κολύμβησης.
Αυτό που έχουν κοινό όλα τα παραδείγματα είναι ότι δεν πρόκειται για ξεχωριστές, «κλειστές» δραστηριότητες, αλλά για ανοιχτές ώρες όπου παιδιά και γονείς γνωρίζονται μεταξύ τους, ακριβώς όπως συμβαίνει και σε προσαρμοσμένα αθλητικά προγράμματα άλλων ειδών. Η πισίνα γίνεται σημείο συνάντησης, όχι μόνο χώρος άσκησης.
Τι μπορεί να ζητήσει μια οικογένεια από μια πισίνη στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ακόμα οργανωμένο δίκτυο σαν το Autism Swim, αλλά πολλές από τις προσαρμογές που περιγράφονται παραπάνω μπορούν να ζητηθούν από οποιοδήποτε κολυμβητήριο, δημοτικό ή ιδιωτικό:
- Ραντεβού σε ώρα με λιγότερο κόσμο, ώστε το παιδί να γνωρίσει σταδιακά τον χώρο
- Ενημέρωση των ναυαγοσωστών εκ των προτέρων για το πώς αντιδρά το παιδί
- Δοκιμή χωρίς πίεση, με τη δυνατότητα να αποχωρήσετε αν χρειαστεί
- Σταθερός εκπαιδευτής ή συνοδός σε κάθε μάθημα, ώστε να χτίζεται εμπιστοσύνη
Ομάδες κοινότητας όπως τα clubs του Autism Club μπορούν να λειτουργήσουν ως ενδιάμεσος κρίκος, οργανώνοντας κοινές εξορμήσεις σε πισίνες όπου τα παιδιά πηγαίνουν ήδη με γνωστά πρόσωπα και σταθερή παρέα, κάτι που μειώνει σημαντικά το άγχος της πρώτης επαφής με έναν καινούργιο χώρο.
Συχνές ερωτήσεις
Σε ποια ηλικία μπορεί να ξεκινήσει ένα αυτιστικό παιδί μαθήματα κολύμβησης;
Δεν υπάρχει «σωστή» ηλικία που να ισχύει για όλα τα παιδιά. Πολλά προγράμματα του εξωτερικού δέχονται παιδιά από πολύ μικρή ηλικία, με έμφαση στην εξοικείωση με το νερό πριν καν ξεκινήσει η τεχνική κολύμβησης. Το κρίσιμο είναι ο ρυθμός να καθορίζεται από το ίδιο το παιδί, όχι από ηλικιακά όρια.
Τι κάνω αν το παιδί μου φοβάται τον θόρυβο και τον κόσμο στην πισίνη;
Ζητήστε από το κολυμβητήριο ώρα με λιγότερο κόσμο ή ιδιωτικό μάθημα, και ρωτήστε αν μπορείτε να επισκεφτείτε τον χώρο εκτός ωρών λειτουργίας πριν την πρώτη φορά. Πολλά κέντρα διεθνώς έχουν ήδη τέτοιες πολιτικές, ακόμα κι αν δεν διαφημίζονται ως «autism friendly».
Η κολύμβηση θεωρείται θεραπεία για τον αυτισμό;
Όχι. Η κολύμβηση είναι μια δεξιότητα ασφάλειας και μια ευχάριστη σωματική δραστηριότητα, όπως κάθε άθλημα. Οι οργανισμοί που ασχολούνται με αυτό το θέμα τη συστήνουν για λόγους ασφάλειας στο νερό και κοινωνικής συμμετοχής, όχι ως θεραπευτική παρέμβαση.
Πώς βρίσκω αν κάποιο κολυμβητήριο στην περιοχή μου κάνει προσαρμογές;
Καλέστε απευθείας και ρωτήστε αν προσφέρουν ώρες με λιγότερο κόσμο, αν το προσωπικό έχει εμπειρία με αισθητηριακές ανάγκες, και αν επιτρέπεται προκαταρκτική επίσκεψη στον χώρο. Στην Ελλάδα η πρακτική δεν είναι ακόμα διαδεδομένη, οπότε συχνά χρειάζεται να τη ζητήσετε εσείς πρώτοι.
Είναι ασφαλές να πηγαίνει το παιδί μου σε δημόσια πισίνη χωρίς εξειδικευμένο πρόγραμμα;
Πολλά παιδιά κολυμπούν με ασφάλεια σε συνηθισμένες πισίνες, με τη σωστή επίβλεψη και προετοιμασία. Η διαφορά που φέρνει ένα φιλικό πρόγραμμα είναι η μείωση του άγχους και η σταθερότητα, όχι απαραίτητα η ίδια η ασφάλεια στο νερό, η οποία εξαρτάται πάντα από την επίβλεψη ενήλικα.