Το τζούντο και οι πολεμικές τέχνες μπορούν να γίνουν χώρος παρέας για αυτιστικά παιδιά, όταν η τάξη είναι προσαρμοσμένη: σταθερή ρουτίνα, καθαρές οδηγίες, μικρές ομάδες και συνεργάτες που το παιδί νιώθει άνετα. Το κέντρο δεν είναι ο αγώνας, αλλά το να ανήκει το παιδί σε μια ομάδα με κοινό τελετουργικό.
Όταν οι γονείς ψάχνουν αθλητικές δραστηριότητες για παιδιά με αυτισμό, συχνά σκέφτονται πρώτα το κολύμπι ή το ποδόσφαιρο. Οι πολεμικές τέχνες, και ιδίως το τζούντο, εμφανίζονται όλο και πιο συχνά σε προγράμματα του εξωτερικού. Ας δούμε πώς τα οργανώνουν και τι αξίζει να κρατήσουμε.
Γιατί το τζούντο ταιριάζει σε πολλά αυτιστικά παιδιά;
Δεν ταιριάζει σε όλα, όπως κανένα άθλημα. Έχει όμως χαρακτηριστικά που πολλές οικογένειες εκτιμούν:
- Προβλέψιμη δομή: χαιρετισμός, ζέσταμα, τεχνική, παιχνίδι, χαιρετισμός. Κάθε φορά με την ίδια σειρά.
- Ατομικό και ομαδικό μαζί: το παιδί προχωρά με τον δικό του ρυθμό, αλλά εξασκείται πάντα με έναν συνεργάτη.
- Σαφείς κανόνες και τελετουργικά: η ενδυμασία, η υπόκλιση, οι ζώνες. Οι ορατοί στόχοι δίνουν νόημα και συνέχεια.
- Λίγη ομιλία, πολλή πράξη: η επικοινωνία γίνεται κυρίως με επίδειξη και κίνηση.
Να σημειώσουμε ότι υπάρχουν και αυτιστικά παιδιά που ενοχλούνται από τη σωματική επαφή ή τον θόρυβο της αίθουσας. Η επιλογή είναι πάντα του ίδιου του παιδιού.
Τι κάνουν στην Αγγλία και στις ΗΠΑ;
Η Βρετανική Ομοσπονδία Τζούντο (British Judo) έχει δημοσιεύσει την ιστορία ενός συλλόγου, του Wisp Judo, που έκανε το μάθημα πιο συμπεριληπτικό χωρίς επιπλέον χρηματοδότηση και χωρίς ειδικό προσωπικό. Οι προπονητές παρατήρησαν με ποιους συμμαθητές ένιωθε άνετα ένα αυτιστικό παιδί και τους έβαζαν ζευγάρι. Όταν το παιδί δεν ήθελε μια συγκεκριμένη άσκηση, την άλλαξαν: κατέληξε σε ένα παιχνίδι όπου μεγαλύτεροι κουβαλούσαν μικρότερους στην πλάτη, και το έκαναν όλοι μαζί. Όπως λέει το κείμενο, κανένας προπονητής δεν είχε εμπειρία αυτισμού, μόνο αγάπη για το τζούντο και διάθεση να διδάξει διαφορετικά.
Στις ΗΠΑ υπάρχουν προσαρμοσμένα προγράμματα τζούντο για παιδιά στο φάσμα, όπως αυτό που παρουσιάζεται στην πλατφόρμα InPlay, με έμφαση στη μικρή ομάδα, ώστε να υπάρχει προσωπική προσοχή και ζεστό κοινωνικό κλίμα. Υπάρχουν επίσης προγράμματα όπου παίρνει μέρος όλη η οικογένεια.
Τι σημαίνει «οικογενειακό τζούντο»;
Σε μια δημοσιευμένη μελέτη ενός προγράμματος οικογενειακού τζούντο για νέους στο φάσμα, οι ερευνητές σύγκριναν μάθημα όπου συμμετείχε και η οικογένεια με μάθημα μόνο για τα παιδιά. Όπως αναφέρει η περίληψη, το οικογενειακό μάθημα είχε υψηλότερη συμμετοχή και τα παιδιά του έδειξαν βελτίωση σε δείκτες κοινωνικής επικοινωνίας και αυτορρύθμισης. Πρόκειται για μικρή μελέτη ενός προγράμματος, όχι για απόδειξη ότι κάτι ισχύει για κάθε παιδί. Αυτό που κρατάμε ως ιδέα είναι πιο απλό: όταν ο γονέας ή ο αδελφός είναι κι εκείνος στο ταπί, το παιδί έχει γνώριμο πρόσωπο δίπλα του και η οικογένεια μοιράζεται μια κοινή εμπειρία.
Δείτε και πώς λειτουργούν πιο γενικά τα προσαρμοσμένα αθλητικά προγράμματα στον κόσμο.
Τι να ρωτήσετε πριν γραφτείτε σε σύλλογο;
Δεν χρειάζεται ο σύλλογος να είναι «ειδικός». Χρειάζεται διάθεση να προσαρμοστεί. Μια πρώτη συζήτηση με τον προπονητή μπορεί να καλύψει:
- Μπορούμε να έρθουμε μια φορά να δούμε το μάθημα, χωρίς να συμμετέχει το παιδί;
- Πόσα παιδιά έχει η ομάδα και πόσοι προπονητές;
- Υπάρχει σταθερή σειρά στο μάθημα, και μπορεί να δοθεί εκ των προτέρων με εικόνες ή λίγες λέξεις;
- Μπορεί το παιδί να κάνει ένα διάλειμμα, ή να κάθεται λίγο στο πλάι, χωρίς να θεωρείται αποτυχία;
- Μπορεί να δουλεύει με συνεργάτη που νιώθει άνετα;
- Πώς αντιμετωπίζεται ο θόρυβος και ο συνωστισμός στην αίθουσα;
Τι μπορούμε να κρατήσουμε στην Ελλάδα;
Στην Ευρώπη υπάρχει και το έργο Autjudo, με ένα εγχειρίδιο βέλτιστων πρακτικών για προπονητές τζούντο που δουλεύουν με αυτιστικά παιδιά. Η ουσία από αυτά τα παραδείγματα είναι ότι η συμπερίληψη δεν απαιτεί μεγάλους προϋπολογισμούς. Απαιτεί:
- Παρατήρηση: ο προπονητής μαθαίνει τι βοηθά το συγκεκριμένο παιδί.
- Ευελιξία: η άσκηση αλλάζει, ο στόχος της παρέας μένει.
- Συνεργάτες: τα άλλα παιδιά μαθαίνουν και αυτά για τις διαφορετικές ανάγκες και γίνονται σύμμαχοι.
- Σεβασμό: το παιδί δεν «διορθώνεται», αλλά βρίσκει τρόπο να συμμετέχει όπως είναι.
Η ίδια λογική ισχύει και στις ομάδες μας. Στο Autism Club οι δραστηριότητες στηρίζονται στη ζεστή παρέα και όχι στις προσδοκίες. Αν θέλετε ένα παιδί να δοκιμάσει ένα άθλημα, το ότι έχει ήδη γνώριμα πρόσωπα γύρω του κάνει συχνά το πρώτο βήμα πιο εύκολο.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι ασφαλές το τζούντο για αυτιστικό παιδί;
Όπως σε κάθε άθλημα επαφής, η ασφάλεια εξαρτάται από τον προπονητή και την οργάνωση της τάξης. Ρωτήστε για τον αριθμό των παιδιών, τους κανόνες και το πώς γίνονται οι πτώσεις. Για θέματα υγείας, συμβουλευτείτε τον γιατρό του παιδιού σας.
Πρέπει ο προπονητής να έχει εμπειρία στον αυτισμό;
Βοηθά, αλλά δεν είναι προϋπόθεση. Το παράδειγμα του Wisp Judo στη Βρετανία δείχνει ότι προπονητές χωρίς ειδική εμπειρία μπορούν να προσαρμοστούν, αρκεί να παρατηρούν το παιδί, να ακούν την οικογένεια και να αλλάζουν τον τρόπο διδασκαλίας.
Τι γίνεται αν το παιδί δεν αντέχει την επαφή ή τον θόρυβο;
Δεν χρειάζεται να επιμείνετε. Μπορείτε να ξεκινήσετε ως θεατές, να δοκιμάσετε μικρό κομμάτι του μαθήματος ή να επιλέξετε άλλο άθλημα. Το ζητούμενο είναι η χαρά και η παρέα, όχι το συγκεκριμένο άθλημα.
Πρέπει να πάω κι εγώ στο μάθημα;
Όχι απαραίτητα. Κάποια προγράμματα του εξωτερικού προσφέρουν οικογενειακά μαθήματα και η μελέτη που αναφέραμε παρουσίασε υψηλότερη συμμετοχή σε αυτά. Αν όμως το παιδί προτιμά να πάει μόνο του, αυτό είναι εξίσου σεβαστό.
Χρειάζεται το παιδί να παίρνει ζώνες και να αγωνίζεται;
Όχι. Πολλά παιδιά απολαμβάνουν τη συμμετοχή χωρίς αγώνες. Οι ζώνες μπορούν να λειτουργούν ως ορατός στόχος για όποιον τις θέλει, αλλά ο ανταγωνισμός δεν είναι απαραίτητος για να ανήκει κάποιος στην ομάδα.