Η σταθερή παρέα βοηθά το παιδί να ξαναβρεί τον ρυθμό του γιατί του δίνει κάτι γνωστό μέσα στην αλλαγή: ίδιοι άνθρωποι, ίδιος χώρος, ίδια ώρα. Η προβλεψιμότητα αυτή μειώνει το άγχος της μετάβασης πολύ πιο αποτελεσματικά από μια εντελώς νέα ρουτίνα που ξεκινά από το μηδέν.
Γιατί το τέλος του καλοκαιριού είναι δύσκολο για πολλά αυτιστικά παιδιά
Το καλοκαίρι φέρνει, σχεδόν αναπόφευκτα, χαλαρότερα ωράρια, διαφορετικούς χώρους, λιγότερη δομή. Για πολλά αυτιστικά παιδιά αυτό δεν είναι απαραίτητα «ξεκούραση»: είναι μήνες χωρίς τη σταθερότητα που τα βοηθά να νιώθουν ασφάλεια. Σύμφωνα με την National Autistic Society, η σταθερή, προβλέψιμη ρουτίνα είναι πολύ σημαντική για πολλά αυτιστικά άτομα, και μια αλλαγή σε αυτήν μπορεί να προκαλέσει πραγματική δυσφορία, ακριβώς επειδή αλλάζει αυτό που το άτομο ήξερε να περιμένει. Ο Σεπτέμβριος, λοιπόν, δεν είναι μόνο «επιστροφή στο σχολείο». Είναι και επιστροφή σε όλα τα άλλα ραντεβού της εβδομάδας: την ομάδα, τον αθλητισμό, την παρέα.
Τι κάνει τη διαφορά όταν ξαναρχίζει μια ομάδα;
Η βιβλιογραφία γύρω από τη μετάβαση μετά από διακοπή συμφωνεί σε ένα σημείο: η σταδιακή επαναφορά λειτουργεί καλύτερα από την απότομη αλλαγή. Η Autism Parenting Magazine προτείνει η νέα ρουτίνα (ώρα ύπνου, πρωινό πρόγραμμα) να ξεκινά να χτίζεται σταδιακά, αρκετές εβδομάδες πριν, και όχι από τη μία μέρα στην άλλη. Το ίδιο ισχύει και για την επιστροφή σε μια ομάδα δραστηριοτήτων: όσο πιο νωρίς το παιδί ξέρει πότε ξαναρχίζει, με ποιους, και τι θα κάνουν, τόσο πιο εύκολα προσαρμόζεται.
- Πείτε στο παιδί από νωρίς πότε ξαναρχίζει η ομάδα, όχι την τελευταία στιγμή.
- Αν αλλάζει κάτι στο πρόγραμμα ή στον χώρο, εξηγήστε το εκ των προτέρων, όχι εν τη γεννέσει της έκπληξης.
- Κρατήστε όσα στοιχεία μπορείτε σταθερά: ίδια ημέρα, ίδια ώρα, ίδιος συντονιστής, ίδια παρέα.
- Μια απλή, οπτική υπενθύμιση («τη Δευτέρα ξαναπάμε στο κλαμπ») βοηθά περισσότερο από μια προφορική αναφορά που ξεχνιέται.
Γιατί μετράει τόσο πολύ η ίδια παρέα, όχι απλώς «μια» ομάδα;
Δεν είναι το ίδιο να μπει το παιδί σε οποιαδήποτε ομάδα με το να ξαναβρεθεί με ανθρώπους που ήδη γνωρίζει. Έρευνα σε εφήβους στο φάσμα που δημοσιεύτηκε στο PMC εξέτασε τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις σε ομάδες με μόνο αυτιστικά μέλη σε σχέση με μεικτές ομάδες, και βρήκε ότι οι αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε συνομηλίκους του ίδιου νευροτύπου είχαν διαφορετικά, συχνά πιο άνετα, χαρακτηριστικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι η μεικτή κοινωνικοποίηση δεν έχει αξία, αλλά ότι μια σταθερή, γνωστή παρέα ανθρώπων που «λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο» έχει τη δική της, ξεχωριστή σημασία. Γι' αυτό και η επιστροφή στην ίδια ομάδα ενδιαφερόντων μετά το καλοκαίρι δεν είναι απλώς επανάληψη ενός προγράμματος: είναι επανασύνδεση με σχέσεις που ήδη υπήρχαν.
Τι μπορεί να κάνει η οικογένεια τις πρώτες εβδομάδες;
Η Autism Speaks προτείνει, ανάμεσα σε άλλα, να ξεκινούν οι αλλαγές νωρίς, να χρησιμοποιούνται οπτικά προγράμματα, και να δίνεται στο παιδί χρόνος να προετοιμαστεί ψυχολογικά πριν επιστρέψει σε έναν χώρο ή ρουτίνα που έχει μείνει σε παύση για μήνες. Πρακτικά, αυτό μπορεί να σημαίνει:
- Μια σύντομη υπενθύμιση, λίγες μέρες πριν, για το ποιοι θα είναι στην ομάδα.
- Χρόνος αποφόρτισης μετά την πρώτη συνάντηση, χωρίς άλλες απαιτήσεις την ίδια μέρα.
- Υπομονή αν οι πρώτες φορές είναι πιο σιωπηλές ή πιο κουραστικές απ' ό,τι περιμένατε: η επαναπροσαρμογή θέλει χρόνο, όχι μόνο μία συνάντηση.
- Επικοινωνία με τον συντονιστή της ομάδας για τυχόν αλλαγές στην κατάσταση του παιδιού το καλοκαίρι.
Πώς βοηθά η δομή μιας μόνιμης ομάδας τον Σεπτέμβριο;
Μια ομάδα που συναντιέται σε σταθερή βάση όλο τον χρόνο, με τους ίδιους ανθρώπους και τον ίδιο τρόπο λειτουργίας, γίνεται από μόνη της ένα σημείο αναφοράς. Δεν χρειάζεται να «ξαναχτιστεί» από την αρχή κάθε φθινόπωρο: χρειάζεται απλώς να ξαναρχίσει. Αυτό είναι και η φιλοσοφία μιας παρέας χωρίς πίεση επίδοσης: το παιδί δεν καλείται να αποδείξει τίποτα την πρώτη μέρα, απλώς να ξαναβρεθεί εκεί που ένιωθε άνετα πριν το καλοκαίρι. Στο εξωτερικό, πολλοί σύλλογοι και λέσχες για αυτιστικά άτομα λειτουργούν ακριβώς με αυτή τη λογική της συνέχειας: σταθερό πυρήνα μελών, σταθερό πρόγραμμα, ελάχιστες εκπλήξεις στην επιστροφή από διακοπές.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο πριν πρέπει να ενημερώσω το παιδί ότι ξαναρχίζει η ομάδα;
Όσο πιο νωρίς γίνεται, ακόμα και μία με δύο εβδομάδες πριν, με μια απλή υπενθύμιση ημερομηνίας και ανθρώπων. Η έγκαιρη ενημέρωση μειώνει την αιφνιδιαστική πίεση της πρώτης μέρας και δίνει χρόνο στο παιδί να το επεξεργαστεί ψυχικά.
Τι κάνω αν το παιδί δείχνει διστακτικό να ξαναπάει μετά από μήνες παύσης;
Είναι φυσιολογικό μετά από μεγάλο διάλειμμα. Μια σύντομη, χωρίς πίεση, πρώτη επαφή (π.χ. λίγα λεπτά παρουσία χωρίς υποχρέωση συμμετοχής) βοηθά συχνά περισσότερο από την πίεση για πλήρη συμμετοχή από την πρώτη στιγμή.
Έχει σημασία αν αλλάξουν μέλη της ομάδας μετά το καλοκαίρι;
Ναι, γιατί η γνωστή παρέα είναι μέρος της σταθερότητας που βοηθά. Αν υπάρχουν αλλαγές, μια σαφής, εκ των προτέρων εξήγηση για το ποιος θα λείπει ή θα προστεθεί βοηθά να μην έρθει η αλλαγή ως έκπληξη.
Πρέπει να συνεχίσουμε ρουτίνες του καλοκαιριού μέσα στην ομάδα;
Δεν χρειάζεται πλήρης αντιγραφή, αλλά η διατήρηση ενός γνωστού στοιχείου (ίδιος χώρος συνάντησης, ίδιος συντονιστής) διευκολύνει τη μετάβαση περισσότερο από μια εντελώς νέα δομή.
Το άγχος επιστροφής αφορά μόνο το σχολείο ή και τις εξωσχολικές ομάδες;
Αφορά κάθε αλλαγή ρουτίνας, όχι μόνο το σχολείο. Η επιστροφή σε μια ομάδα δραστηριοτήτων μετά το καλοκαίρι μπορεί να φέρει ανάλογο άγχος μετάβασης και χρειάζεται την ίδια προσοχή στην προετοιμασία.