Όσο ένα αυτιστικό παιδί είναι στο σχολείο, η κοινωνική του ζωή έχει, θέλει δεν θέλει, ένα πλαίσιο: συμμαθητές, τάξη, ίσως μια ομάδα ή ένα άθλημα. Μόλις τελειώσει το σχολείο, αυτό το πλαίσιο συχνά εξαφανίζεται μέσα σε λίγους μήνες. Διεθνώς, το φαινόμενο έχει πάρει το όνομα «κοινωνικός γκρεμός»: μια απότομη πτώση στις κοινωνικές επαφές ακριβώς τη στιγμή που ο νέος άνθρωπος τις χρειάζεται περισσότερο, όχι λιγότερο.
Δεν είναι κάτι αναπόφευκτο. Είναι κυρίως θέμα σχεδιασμού: τι υπάρχει έτοιμο να αντικαταστήσει το σχολικό πλαίσιο πριν αυτό χαθεί. Δούμε τι δείχνει η έρευνα και πώς το οργανώνουν αλλού.
Τι είναι ο «κοινωνικός γκρεμός»
Στοιχεία από τη μεγάλη αμερικανική έρευνα National Autism Indicators Report δείχνουν ότι περίπου ένας στους τέσσερις νέους ενήλικες στο φάσμα δεν έβλεπε και δεν μιλούσε με φίλους καθόλου μέσα σε έναν χρόνο, ούτε είχε προσκληθεί σε καμία κοινωνική δραστηριότητα. Την ίδια στιγμή, και οι υπηρεσίες υποστήριξης μειώνονται απότομα: το ποσοστό εφήβων που λάμβανε λογοθεραπεία έπεφτε από 66% στα 17 τους σε μόλις 10% μετά την αποφοίτηση, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία. Οι ερευνητές μιλούν παράλληλα και για «γκρεμό υπηρεσιών»: το σχολείο, με όλα τα προβλήματά του, λειτουργούσε ως ένα δίχτυ που ξαφνικά δεν υπάρχει πια.
Τι δείχνει η έρευνα για το τι βοηθάει
Μια ενδιαφέρουσα διαπίστωση από σχετική έρευνα είναι ότι οι έφηβοι που συμμετείχαν σε ομάδες, λέσχες ή αθλητικές δραστηριότητες κατά τη διάρκεια του σχολείου εμφάνιζαν πολύ μικρότερη πτώση, και σε κάποιες περιπτώσεις και αύξηση, στην κοινωνική τους συμμετοχή μετά την αποφοίτηση. Η ερμηνεία που δίνεται είναι λογική: οι σχέσεις που χτίζονται μέσα σε μια δομημένη, επαναλαμβανόμενη δραστηριότητα (μια ομάδα θεάτρου, μια προπόνηση, μια λέσχη με κοινό ενδιαφέρον) είναι πιο ανθεκτικές και μεταφέρονται πιο εύκολα στην ενήλικη ζωή απ' ό,τι μια φιλία που στηριζόταν αποκλειστικά στο σχολικό ωράριο. Το συμπέρασμα δεν είναι να διδάξουμε «κοινωνικές δεξιότητες» στον αέρα, αλλά να υπάρχει ήδη μια σταθερή, τακτική δραστηριότητα πριν έρθει η στιγμή της αλλαγής. Έχουμε γράψει πιο αναλυτικά για το πώς λειτουργεί αυτό στον προσαρμοσμένο αθλητισμό ως χώρο σταθερής παρέας.
Πώς το οργανώνουν αλλού
Σε αρκετές χώρες έχουν αναπτυχθεί συγκεκριμένες δομές ακριβώς για αυτό το κενό ανάμεσα στο σχολείο και την ενήλικη ζωή:
- Ηνωμένο Βασίλειο: τοπικές «ομάδες μετάβασης» (transitions groups) φέρνουν μαζί νέους αυτιστικούς ενήλικες σε τακτικές, υποστηριζόμενες κοινωνικές συναντήσεις, με στόχο να χτίσουν φιλίες και ανεξάρτητη κοινωνική ζωή έξω από την οικογένεια, πριν αυτή η στήριξη αποσυρθεί απότομα.
- Οργανώσεις όπως η Talkback: προσφέρουν πακέτα δεξιοτήτων για την κοινότητα, δημιουργικές δραστηριότητες μέσα από τέχνη, και καθοδήγηση για το χτίσιμο κοινωνικού δικτύου, ειδικά σχεδιασμένα για τη φάση της μετάβασης.
- Η εθνική οργάνωση National Autistic Society διατηρεί ηλεκτρονική κοινότητα όπου αυτιστικά άτομα και οικογένειες μπορούν να βρουν ανθρώπους με κοινές εμπειρίες, λειτουργώντας ως γέφυρα όταν το φυσικό δίκτυο γύρω τους αλλάζει.
Το κοινό στοιχείο σε όλα αυτά δεν είναι κάποια θεραπευτική παρέμβαση, είναι απλά η ύπαρξη ενός τακτικού, προσβάσιμου τόπου όπου κάποιος μπορεί να συνεχίσει να πηγαίνει, ακριβώς όπως πήγαινε σχολείο. Κάτι αντίστοιχο περιγράφουμε και στο άρθρο μας για τις κοινωνικές λέσχες για αυτιστικούς ενήλικες σε άλλες χώρες.
Τι μπορεί να κάνει μια οικογένεια, πριν φτάσει η στιγμή
- Να αρχίσει να χτίζει σταθερές, τακτικές δραστηριότητες εκτός σχολείου όσο νωρίτερα γίνεται, όχι μόνο τη χρονιά της αποφοίτησης.
- Να δώσει προτεραιότητα σε δραστηριότητες που θα υπάρχουν και μετά το σχολείο, όχι μόνο σε αυτές που είναι δεμένες με τη σχολική δομή.
- Να μη βασίζεται μόνο σε μία επαφή ή σε ένα άτομο, αλλά σε μια ομάδα ή έναν χώρο που θα συνεχίσει να λειτουργεί ό,τι κι αν αλλάξει.
- Να αναζητήσει έγκαιρα ποια τοπική κοινότητα, λέσχη ή σύλλογος θα μπορούσε να «πιάσει» το κενό μετά το σχολείο, αντί να το ψάχνει μετά.
Ο ρόλος μιας σταθερής παρέας
Αυτό ακριβώς προσπαθούμε να προσφέρουμε: έναν χώρο που δεν εξαρτάται από το σχολικό ημερολόγιο και συνεχίζει να υπάρχει καθώς μεγαλώνει κανείς, με σταθερή παρέα, τακτικές συναντήσεις και δραστηριότητες που δεν σταματούν με το πτυχίο. Μπορείτε να δείτε το πρόγραμμά μας ή να μάθετε περισσότερα για τις ομάδες μας.
Η μετάβαση στην ενήλικη ζωή δεν χρειάζεται να σημαίνει απώλεια της κοινωνικής ζωής. Χρειάζεται απλώς να υπάρχει, χτισμένη εγκαίρως, μια εναλλακτική που δεν εξαρτάται από το σχολείο.
Πηγές
- National Autism Indicators Report: Transition into Young Adulthood (Drexel University)
- Young Adults With Autism More Likely To Be Unemployed, Isolated (NPR)
- For people with autism, path to friendship may start in high school (The Transmitter)
- Transitions: advice and guidance (National Autistic Society)