Αεροδρόμια και αεροπορικές εταιρείες σε πολλές χώρες προσφέρουν πλέον ήσυχους χώρους, ζώνες προτεραιότητας, το διακριτικό «sunflower» λουράκι για αόρατες αναπηρίες και προγράμματα εξοικείωσης πριν την πτήση, ώστε το ταξίδι να γίνεται πιο προβλέψιμο για αυτιστικά παιδιά και ενήλικες. Κάτι αντίστοιχο ξεκινά να χτίζεται και στην Ελλάδα.
Το ταξίδι με αεροπλάνο συγκεντρώνει πολλά δύσκολα σημεία μαζί: ουρές, θόρυβο, έλεγχο ασφαλείας, αλλαγή σχεδίου, άγνωστους χώρους. Δεν χρειάζεται να είναι έτσι. Όλο και περισσότερα αεροδρόμια στον κόσμο έχουν καταλάβει ότι λίγες, συγκεκριμένες προσαρμογές κάνουν τη διαφορά ανάμεσα σε ένα ταξίδι που εξαντλεί και σε ένα ταξίδι που μπορεί να γίνει, ακόμα και να απολαυστεί.
Τι είναι το «sunflower» λουράκι και πώς βοηθά σε ένα αεροδρόμιο;
Το Hidden Disabilities Sunflower ξεκίνησε το 2016 από το αεροδρόμιο Gatwick στο Λονδίνο και σήμερα το φορούν επιβάτες σε αεροδρόμια δεκάδων χωρών, από τις ΗΠΑ και τον Καναδά μέχρι τη Νέα Ζηλανδία και το Κατάρ. Το ηλιοτρόπιο σε λουράκι, βραχιόλι ή καρφίτσα δείχνει διακριτικά στο προσωπικό ότι το άτομο μπορεί να χρειαστεί περισσότερο χρόνο, λιγότερες ερωτήσεις ή απλή, σαφή καθοδήγηση, χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσει τίποτα φωναχτά σε ένα γεμάτο κόσμο τερματικό. Δεν χρειάζεται καμία βεβαίωση για να το ζητήσει κανείς, μοιράζεται δωρεάν σε σημεία πληροφοριών πριν τον έλεγχο ασφαλείας.
Στην πράξη, το προσωπικό που το αναγνωρίζει μπορεί να:
- Επιτρέψει προτεραιότητα σε ουρές ελέγχου ασφαλείας και επιβίβασης.
- Εξηγήσει βήμα βήμα τη διαδικασία, χωρίς βιασύνη.
- Κατευθύνει προς πιο ήσυχες διαδρομές ή χώρους αναμονής, όπου υπάρχουν.
Πώς λειτουργούν τα προγράμματα εξοικείωσης πριν την πτήση;
Σε αρκετές χώρες, αεροδρόμια και αεροπορικές εταιρείες οργανώνουν «δοκιμαστικά» ταξίδια: η οικογένεια περνάει όλα τα στάδια, από το check in μέχρι την επιβίβαση σε ένα σταθμευμένο αεροσκάφος, χωρίς να πετάξει, ώστε το παιδί να γνωρίσει τη διαδρομή πριν τη χρειαστεί πραγματικά. Στην Ελλάδα, το Ίδρυμα Ωνάση έχει αναπτύξει το πρόγραμμα «Boarding Pass στον Αυτισμό», που έχει φέρει παιδιά στο φάσμα στο Αεροδρόμιο Αθηνών για να ζήσουν όλη τη διαδικασία μιας πτήσης σε ελεγχόμενες συνθήκες, με ενημερωτικό υλικό για γονείς, εκπαιδευτικούς και το ίδιο το προσωπικό του αεροδρομίου. Αντίστοιχα, αεροπορικές εταιρείες όπως η ITA Airways προσφέρουν πρόγραμμα για τον αυτισμό με πιστοποιητικό εξοικείωσης «Ready for Flight», ώστε το παιδί να έχει ήδη μια πρώτη, ήπια επαφή με τον χώρο πριν την πραγματική αναχώρηση.
Τι άλλο προσφέρουν αεροδρόμια στον κόσμο;
Πέρα από το λουράκι και τις δοκιμαστικές επισκέψεις, αρκετά μεγάλα αεροδρόμια διεθνώς έχουν προσθέσει μόνιμες υποδομές και υπηρεσίες:
- Ήσυχα δωμάτια ή sensory δωμάτια σε τερματικούς σταθμούς, μακριά από ανακοινώσεις και φώτα.
- Ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό εξυπηρέτησης επιβατών με αναπηρία, διαθέσιμο κατόπιν προσυνεννόησης.
- Κάρτες κοινωνικών ιστοριών ή απλά φυλλάδια που δείχνουν βήμα βήμα τι θα συναντήσει ο επιβάτης.
- Δυνατότητα προτεραιότητας στον έλεγχο ασφαλείας κατόπιν αιτήματος.
Το Αεροδρόμιο Αθηνών διαθέτει ήδη υπηρεσία ειδικής υποστήριξης για επιβάτες με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα, που μπορεί να ζητηθεί εκ των προτέρων. Ταυτόχρονα, εκτός αεροδρομίων, υπάρχει και το παράδειγμα της Σκιάθου, του πρώτου ελληνικού νησιού που ανέπτυξε οργανωμένη στρατηγική τουρισμού φιλικού στον αυτισμό, δείχνοντας ότι η λογική αυτή μπορεί να επεκταθεί πέρα από το ίδιο το αεροδρόμιο, σε ολόκληρο το ταξίδι.
Πώς προετοιμάζεται μια οικογένεια πριν το ταξίδι;
Πολλά από όσα προσφέρουν τα αεροδρόμια βοηθούν περισσότερο όταν συνδυάζονται με λίγη προετοιμασία στο σπίτι:
- Επικοινωνήστε νωρίς με την αεροπορική εταιρεία ή το αεροδρόμιο για τυχόν ειδική υποστήριξη.
- Δείτε μαζί φωτογραφίες ή βίντεο του συγκεκριμένου αεροδρομίου, αν υπάρχουν διαθέσιμα.
- Φτιάξτε μαζί μια απλή σειρά βημάτων της ημέρας, από την αναχώρηση από το σπίτι μέχρι την προσγείωση.
- Πάρτε μαζί ό,τι βοηθά συνήθως στη ρύθμιση, ακουστικά, αγαπημένο αντικείμενο, σνακ.
- Ρωτήστε αν υπάρχει δυνατότητα προτεραιότητας επιβίβασης, ώστε να αποφευχθεί η ουρά.
Η ίδια λογική προετοιμασίας ισχύει και σε άλλες εκδρομές και ταξίδια εκτός Αθήνας, όπου η προβλεψιμότητα του προγράμματος μετράει περισσότερο από τον προορισμό. Και όπως και σε άλλους δημόσιους χώρους σχεδιασμένους να είναι πιο ήρεμοι, το ζητούμενο δεν είναι ειδική μεταχείριση, αλλά ένα περιβάλλον που δεν κουράζει από μόνο του.
Συχνές ερωτήσεις
Χρειάζεται ιατρική βεβαίωση για να ζητήσω το sunflower λουράκι;
Όχι. Στα περισσότερα αεροδρόμια που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, το λουράκι δίνεται δωρεάν σε όποιον το ζητήσει, χωρίς έγγραφα ή αποδεικτικά διάγνωσης. Το άτομο το φοράει όποτε το επιθυμεί και το αφαιρεί όποτε θέλει, χωρίς καμία υποχρέωση.
Μπορώ να ζητήσω προτεραιότητα στον έλεγχο ασφαλείας για αυτιστικό παιδί;
Σε πολλά αεροδρόμια ναι, συνήθως αν ενημερώσετε το προσωπικό ή το αιτηθείτε εκ των προτέρων μέσω της αεροπορικής εταιρείας ή της υπηρεσίας ειδικής υποστήριξης του αεροδρομίου. Οι διαδικασίες διαφέρουν ανά αεροδρόμιο, οπότε καλό είναι να επικοινωνείτε νωρίς.
Υπάρχει τρόπος να δει το παιδί το αεροδρόμιο πριν την πραγματική πτήση;
Ναι, σε ορισμένες περιόδους οργανώνονται δοκιμαστικές επισκέψεις τύπου «Boarding Pass στον Αυτισμό», όπου η οικογένεια περνάει όλα τα στάδια μέχρι την επιβίβαση χωρίς να πετάξει. Δεν είναι διαθέσιμο πάντα, αλλά αξίζει να ρωτήσετε το αεροδρόμιο ή σχετικούς φορείς.
Τι κάνω αν το παιδί δυσκολευτεί κατά τη διάρκεια της πτήσης;
Βοηθά να έχετε μαζί γνωστά αντικείμενα ρύθμισης, να ενημερώσετε διακριτικά το πλήρωμα από πριν, και να έχετε ένα απλό σχέδιο για διαλείμματα ή αλλαγή θέσης, αν επιτρέπεται. Κάθε αεροπορική εταιρεία έχει τη δική της πολιτική, οπότε καλό είναι να ρωτήσετε πριν την αναχώρηση.
Ισχύουν αυτές οι διευκολύνσεις μόνο σε μεγάλα διεθνή αεροδρόμια;
Οι πιο οργανωμένες υπηρεσίες, όπως το sunflower λουράκι ή τα ειδικά sensory δωμάτια, βρίσκονται συχνότερα σε μεγάλα αεροδρόμια, αλλά η βασική υποστήριξη, όπως η προτεραιότητα ή η καθοδήγηση από προσωπικό, μπορεί να ζητηθεί σε κάθε αεροδρόμιο που εξυπηρετεί επιβάτες με αναπηρία.
Πού μπορώ να βρω ποια αεροδρόμια συμμετέχουν στο πρόγραμμα sunflower;
Ο επίσημος οργανισμός Hidden Disabilities Sunflower δημοσιεύει διεθνή κατάλογο συμμετεχόντων αεροδρομίων και χώρων στην ιστοσελίδα του. Πριν το ταξίδι, αξίζει επίσης να ελέγξετε απευθείας στην ιστοσελίδα του αεροδρομίου αναχώρησης και άφιξης.