Οι χαλαρές παραστάσεις (relaxed performances) και οι sensory-friendly συναυλίες είναι εκδηλώσεις όπου η ένταση του ήχου μειώνεται, τα φώτα μένουν χαμηλά αλλά αναμμένα, επιτρέπεται η κίνηση και η φωνή στο κοινό, και υπάρχει κοντινός ήσυχος χώρος για διάλειμμα. Έτσι η μουσική γίνεται εμπειρία που μοιράζεται όλη η οικογένεια, χωρίς άγχος.
Τι είναι μια «χαλαρή» συναυλία ή παράσταση;
Η μουσική και η ζωντανή παράσταση μένουν ίδιες, αλλά αλλάζουν οι συνθήκες γύρω τους. Ορχήστρες όπως η Minnesota Orchestra και η Boston Symphony Orchestra οργανώνουν τακτικά «Relaxed Family & Sensory-Friendly Concerts»: τα φώτα της αίθουσας παραμένουν χαμηλωμένα αντί για εντελώς σβηστά, τα απότομα δυνατά εφέ προειδοποιούνται εκ των προτέρων ή μαλακώνουν, και το κοινό δεν χρειάζεται να μείνει ακίνητο και σιωπηλό όπως σε μια κλασική συναυλία. Στη Boston Symphony Orchestra, προσωπικό και μουσικοί εκπαιδεύονται από ειδικούς ώστε να υποστηρίζουν το κοινό και τις οικογένειές του κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης.
Η Milwaukee Symphony Orchestra έχει αναπτύξει ολόκληρη «Sensory Inclusive Initiative», με ακουστικά μείωσης θορύβου διαθέσιμα στην είσοδο και έναν διπλανό ήσυχο χώρο με αντικείμενα αισθητηριακής ρύθμισης για όποιον χρειαστεί ένα διάλειμμα. Η λογική είναι απλή: κανείς δεν χρειάζεται να χάσει τη συναυλία επειδή χρειάστηκε πέντε λεπτά ησυχία.
Πώς γίνονται πιο προσβάσιμα τα φεστιβάλ υπαίθρου;
Στα μεγάλα φεστιβάλ μουσικής, η πρόκληση είναι διαφορετική: πλήθος, ζέστη, ουρές, απρόβλεπτος θόρυβος. Γι' αυτό όλο και περισσότερα φεστιβάλ διεθνώς προβλέπουν:
- Ήσυχους χώρους ή σκηνές με καρέκλες, πουφ και ωτοασπίδες, μακριά από τα ηχεία.
- Δωρεάν ωτοασπίδες στην είσοδο ή σε σημεία πληροφόρησης, και δανεικά ακουστικά μείωσης θορύβου για όσους τα χρειάζονται.
- Ειδικά σημασμένους χώρους θέασης, ώστε κάποιος να παρακολουθεί τη σκηνή χωρίς να στριμώχνεται στο πλήθος.
- Προσβάσιμες διαδρομές και τουαλέτες, ώστε η μετακίνηση μέσα στο χώρο να μην είναι από μόνη της εμπόδιο.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η φιλανθρωπική οργάνωση Attitude is Everything συνεργάζεται εδώ και χρόνια με εκατοντάδες φεστιβάλ και χώρους συναυλιών μέσα από το δικό της Live Events Access Charter, βοηθώντας τη μουσική βιομηχανία να χτίσει προσβασιμότητα σε κάθε στάδιο μιας εκδήλωσης, από τον σχεδιασμό μέχρι το ίδιο το βράδυ της συναυλίας.
Τι κάνει έναν χώρο ή μια παράσταση «φιλική»;
Πέρα από τον εξοπλισμό, μετράει η προετοιμασία πριν από την εκδήλωση. Πολλοί διοργανωτές διεθνώς δημοσιεύουν εκ των προτέρων:
- Έναν «οδηγό κοινωνικής ιστορίας» με φωτογραφίες του χώρου, ώστε το παιδί ή ο ενήλικας να ξέρει τι θα δει πριν φτάσει.
- Σαφή ενημέρωση για τη διάρκεια, την ένταση του ήχου και τυχόν φωτιστικά εφέ (στροβοσκοπικά, καπνομηχανές).
- Δυνατότητα εξόδου και επανεισόδου, ώστε κανείς να μην αισθάνεται «παγιδευμένος» αν χρειαστεί διάλειμμα.
Αυτή η προβλεψιμότητα είναι συχνά το πιο σημαντικό στοιχείο: όχι μόνο η χαμηλότερη ένταση, αλλά η βεβαιότητα για το τι θα συμβεί. Το ίδιο σκεπτικό βρίσκουμε και σε άλλους φιλικούς στον αυτισμό χώρους σε όλο τον κόσμο, από σινεμά μέχρι μουσεία.
Πώς μπορεί μια οικογένεια να προετοιμαστεί για μια συναυλία;
Λίγα πρακτικά βήματα κάνουν μεγάλη διαφορά:
- Αναζητήστε αν η εκδήλωση έχει ειδική «χαλαρή» ή sensory-friendly ώρα ή αν διαθέτει ήσυχο χώρο.
- Πάρτε μαζί ωτοασπίδες ή ακουστικά μείωσης θορύβου, ακόμα κι αν ο διοργανωτής προσφέρει κάποια.
- Δείτε από πριν φωτογραφίες ή βίντεο του χώρου, αν υπάρχουν, ώστε να μη μοιάζει τελείως άγνωστος.
- Σχεδιάστε μια «διαδρομή διαφυγής»: πού είναι η πιο κοντινή ήσυχη γωνιά ή έξοδος.
- Μην πιέζετε να μείνει κανείς μέχρι το τέλος. Ακόμα κι ένα μισάωρο ζωντανής μουσικής μαζί μπορεί να είναι μια πολύ καλή, κοινή ανάμνηση.
Η ίδια λογική προετοιμασίας ισχύει και για άλλες κοινές εξορμήσεις και εκδρομές: η προβλεψιμότητα μειώνει το άγχος και αφήνει χώρο για την ίδια την απόλαυση της στιγμής.
Τι μπορεί να κρατήσει η Ελλάδα από αυτά τα παραδείγματα;
Στην Ελλάδα υπάρχουν ήδη θεατρικές παραστάσεις με υπηρεσίες προσβασιμότητας για άτομα με αναπηρία, καθώς και ερασιτεχνικές θεατρικές ομάδες αυτιστικών ατόμων που ανεβάζουν τις δικές τους παραστάσεις. Το επόμενο βήμα, όπως δείχνει η διεθνής εμπειρία, δεν χρειάζεται μεγάλο κόστος: μια χαμηλωμένη ένταση ήχου σε μία παράσταση τον μήνα, μια γωνιά με λίγες καρέκλες μακριά από τα ηχεία, ή απλώς μια ξεκάθαρη περιγραφή του τι θα συμβεί στη σκηνή, αρκούν για να ανοίξουν μια συναυλία σε περισσότερο κόσμο. Το ζητούμενο δεν είναι μια «ειδική» εκδήλωση ξεχωριστά από όλους, αλλά η ίδια συναυλία, προσβάσιμη σε περισσότερους.
Σε μια ομαδική δραστηριότητα του Autism Club, μια τέτοια έξοδος σε συναυλία ή φεστιβάλ μπορεί να γίνει με σταθερή, γνωστή παρέα, κάτι που από μόνο του λειτουργεί σαν αόρατη «χαλαρή ζώνη».
Συχνές ερωτήσεις
Υπάρχουν sensory-friendly συναυλίες στην Ελλάδα;
Υπάρχουν παραστάσεις με υπηρεσίες προσβασιμότητας για άτομα με αναπηρία και θεατρικές ομάδες αυτιστικών ατόμων, αλλά οργανωμένες «χαλαρές» συναυλίες με τα χαρακτηριστικά που εφαρμόζουν ξένες ορχήστρες δεν είναι ακόμα διαδεδομένες. Αξίζει να ρωτάτε τον διοργανωτή πριν την αγορά εισιτηρίων.
Τι να ρωτήσω πριν πάω το παιδί μου σε συναυλία;
Ρωτήστε για την αναμενόμενη ένταση ήχου, αν υπάρχουν στροβοσκοπικά φώτα ή καπνομηχανές, αν επιτρέπεται η έξοδος και επιστροφή στην αίθουσα, και αν υπάρχει κάποιος ήσυχος χώρος κοντά. Οι περισσότεροι διοργανωτές απαντούν πρόθυμα σε τέτοιες ερωτήσεις.
Χρειάζεται ειδική εκδήλωση ή αρκεί μια κανονική συναυλία;
Δεν χρειάζεται πάντα ειδική εκδήλωση. Ακουστικά μείωσης θορύβου, μια θέση κοντά σε έξοδο και μια σύντομη προετοιμασία για το τι θα ακουστεί, αρκούν συχνά ώστε ένα παιδί ή ενήλικας να απολαύσει και μια συνηθισμένη συναυλία.
Είναι κατάλληλες οι χαλαρές παραστάσεις μόνο για παιδιά;
Όχι. Οι sensory-friendly συναυλίες που οργανώνουν ορχήστρες όπως η Milwaukee Symphony απευθύνονται σε κοινό κάθε ηλικίας με αισθητηριακή ευαισθησία, άρα ταιριάζουν εξίσου σε εφήβους και ενήλικες.
Τι κάνω αν το παιδί μου θέλει να φύγει στη μέση της συναυλίας;
Αν υπάρχει ήσυχος χώρος ή δυνατότητα εξόδου και επιστροφής, χρησιμοποιήστε τον χωρίς δισταγμό. Αν όχι, μια σύντομη έξοδος έξω από την αίθουσα και επιστροφή αργότερα είναι απόλυτα αποδεκτή λύση. Η εμπειρία δεν χρειάζεται να είναι όλη ή τίποτα.