Μια τάξη χορού γίνεται παρέα για αυτιστικά παιδιά όταν έχει προβλέψιμη δομή, ήσυχο χώρο, ελευθερία να κάνεις διάλειμμα και χρόνο για να γνωριστείτε πριν αρχίσει η κίνηση. Αυτό δείχνουν προγράμματα στην Αυστραλία και στις ΗΠΑ: ο χορός δεν απαιτεί κουβέντα, γι' αυτό η σχέση χτίζεται εύκολα δίπλα στη μουσική.
Γιατί ο χορός ταιριάζει ως χώρος παρέας;
Στις περισσότερες ομαδικές δραστηριότητες, η παρέα στηρίζεται στη συνομιλία. Στον χορό στηρίζεται στο να κάνεις κάτι μαζί: να ακολουθείς έναν ρυθμό, να κινείσαι στον ίδιο χώρο με άλλους, να χαμογελάς όταν ένα βήμα βγαίνει. Δεν χρειάζεται να ξέρεις τι να πεις. Και όποιος προτιμά να χορεύει λίγο πιο δίπλα από την ομάδα, εξακολουθεί να ανήκει σε αυτήν.
Εδώ ο χορός συναντά αυτά που έχουμε γράψει και για τις τέχνες ως χώρο κοινότητας: η έκφραση έχει πολλούς τρόπους, και κανένας δεν είναι «λάθος».
Πώς το κάνουν στον κόσμο;
Αυστραλία: το AllPlay Dance και οι «buddy» χορευτές
Το Πανεπιστήμιο Monash της Μελβούρνης δοκίμασε το πρόγραμμα AllPlay Dance, μια κοινοτική τάξη κλασικού και σύγχρονου χορού για αυτιστικά παιδιά 7 έως 12 ετών. Στη μελέτη συμμετείχαν 27 παιδιά, και επαγγελματίες χορευτές συμμετείχαν ως «buddies», δηλαδή συνοδοί που στηρίζουν τη συμμετοχή. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι το πρόγραμμα ήταν εφικτό και αποδεκτό από τα παιδιά, τους γονείς και τους χορευτές. Σημειώνουν επίσης «ενθαρρυντικές τάσεις» στην κινητική ικανότητα, και ζητούν μεγαλύτερη μελέτη για να βγουν ασφαλή συμπεράσματα. Δεν είναι απόδειξη, είναι ένα καλό πρώτο βήμα.
ΗΠΑ: προσαρμοσμένες τάξεις μέσα σε θέατρο μπαλέτου
Το Pittsburgh Ballet Theatre προσφέρει σάββατο πρωί προσαρμοσμένη τάξη για παιδιά από 6 ετών με αυτισμό ή αισθητηριακές ευαισθησίες. Η τάξη συνδυάζει βασικά στοιχεία μπαλέτου με δημιουργική κίνηση, σε μικρές ομάδες και με ζωντανή μουσική. Τα πρακτικά του στοιχεία αξίζουν προσοχή:
- Μπορείς να ξεκουραστείς ή να βγεις με συνοδό όποτε χρειαστεί.
- Ο γονιός μπορεί, αν το θέλει, να παρακολουθεί ή να συμμετέχει.
- Πριν από την πρώτη επίσκεψη, η οικογένεια παίρνει ιστορία και εικονογραφημένο λεξιλόγιο για να ξέρει τι θα συναντήσει.
- Υπάρχει δυνατότητα εγγραφής αλλά και απλής παρουσίας (drop-in).
Πανεπιστήμιο Ντένβερ: λιγότερα ερεθίσματα στο στούντιο
Στο πρόγραμμα του Πανεπιστημίου του Ντένβερ για τον χορό και τη νευροποικιλότητα, οι εκπαιδευτές περιορίζουν τα αισθητηριακά ερεθίσματα: χαμηλότερος φωτισμός, καθρέφτες μόνο στον έναν τοίχο, ήρεμη μουσική, ακουστικά μείωσης θορύβου διαθέσιμα και διαλείμματα στο πλάι. Η χορογραφία λειτουργεί ως οδηγός και όχι ως υποχρέωση, και πολλοί μαθητές δημιουργούν τις δικές τους κινήσεις.
Τι μπορούμε να κρατήσουμε στην Ελλάδα;
Δεν χρειάζονται μεγάλα θέατρα για να υιοθετήσουμε τις ίδιες ιδέες. Ένα μικρό στούντιο, ένα πολιτιστικό κέντρο ή μια λέσχη μπορούν να ξεκινήσουν από απλά πράγματα:
- Προετοιμασία πριν από την πρώτη φορά: φωτογραφίες του χώρου, του δασκάλου και του προγράμματος της ώρας.
- Σταθερή δομή: ίδια σειρά σε κάθε συνάντηση, με ίδιο τραγούδι στην αρχή και στο τέλος.
- Ελευθερία επιλογής: ο ένας χορεύει στο κέντρο, ο άλλος στην άκρη, ο τρίτος παρατηρεί. Όλοι είναι μέσα στην ομάδα.
- Συνοδός ή «buddy»: ένα πιο έμπειρο μέλος δίπλα σε όποιον το επιθυμεί.
- Άνετα ρούχα και ήσυχη γωνιά για όποιον χρειαστεί διάλειμμα.
Παρόμοια λογική βλέπουμε και στον προσαρμοσμένο αθλητισμό: ό,τι κάνει μια δραστηριότητα φιλόξενη είναι η ευελιξία και όχι ο ανταγωνισμός.
Τι να κοιτάξει μια οικογένεια όταν επιλέγει τάξη;
- Ρωτήστε αν το παιδί μπορεί να έρθει πρώτα να δει τον χώρο χωρίς να συμμετέχει.
- Δείτε αν υπάρχει ήσυχος χώρος για διάλειμμα και αν η έξοδος από την τάξη είναι εύκολη.
- Μάθετε αν ο δάσκαλος δέχεται διαφορετικούς τρόπους συμμετοχής.
- Παρατηρήστε αν η ομάδα είναι μικρή και σταθερή, ώστε να γνωρίζονται τα παιδιά μεταξύ τους.
- Ακούστε το παιδί: αν προτιμά να μείνει στην άκρη τις πρώτες φορές, είναι απολύτως εντάξει.
Στον Autism Club οι ομάδες μας βασίζονται στην ίδια αρχή: παρέα χωρίς προσδοκίες, με κίνηση, μουσική και χρόνο για όλους.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί ένα αυτιστικό παιδί να πάει σε κανονική τάξη χορού;
Πολλά παιδιά πάνε, ειδικά αν ο δάσκαλος είναι ευέλικτος και η ομάδα μικρή. Αξίζει να μιλήσετε πριν με τον δάσκαλο για τις ανάγκες του παιδιού και να ζητήσετε μια δοκιμαστική επίσκεψη. Αν το περιβάλλον είναι πολύ θορυβώδες, μια προσαρμοσμένη τάξη μπορεί να ταιριάζει καλύτερα.
Τι γίνεται αν το παιδί δεν θέλει να χορέψει με τους άλλους;
Δεν χρειάζεται πίεση. Σε πολλές προσαρμοσμένες τάξεις, το παιδί μπορεί να παρακολουθεί από την άκρη, να κινείται με τον δικό του τρόπο ή να κάνει διάλειμμα. Συχνά η συμμετοχή έρχεται σταδιακά, όταν το παιδί νιώσει ασφάλεια και εμπιστοσύνη στον χώρο.
Πώς βοηθά η μουσική όσους ενοχλούνται από τον θόρυβο;
Ο όγκος και ο τύπος της μουσικής μετρούν. Σε αισθητηριακά φιλικές τάξεις χρησιμοποιούν ήρεμη μουσική και χαμηλότερο φωτισμό, ενώ διατίθενται ακουστικά μείωσης θορύβου. Μπορείτε να ζητήσετε από τον δάσκαλο να σας πει εκ των προτέρων τι μουσική θα ακουστεί.
Υπάρχει επιστημονική απόδειξη ότι ο χορός ωφελεί τα αυτιστικά παιδιά;
Η έρευνα είναι ακόμη στα αρχικά στάδια. Η μελέτη AllPlay Dance έδειξε ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα είναι εφικτό και αποδεκτό και είδε ενθαρρυντικές τάσεις στην κινητική ικανότητα, χωρίς όμως να δίνει οριστικά συμπεράσματα. Ο χορός δεν χρειάζεται πάντως αποδείξεις για να είναι μια ευχάριστη παρέα.
Τι είναι ο «buddy» χορευτής;
Είναι ένας πιο έμπειρος χορευτής, συχνά νεότερος σε ηλικία ή εθελοντής, που χορεύει δίπλα στο παιδί και το στηρίζει να συμμετέχει στον δικό του ρυθμό. Δεν διορθώνει και δεν παίζει ρόλο θεραπευτή: είναι παρέα στην κίνηση.