Ναι, ένας στάβλος μπορεί να γίνει χώρος παρέας: στον κόσμο πολλές ομάδες συνδυάζουν την ιππασία με τη φροντίδα του αλόγου, σε μικρές σταθερές ομάδες και με ρυθμό που ορίζει το παιδί. Τα στοιχεία για αποτελέσματα είναι περιορισμένα, γι' αυτό τη βλέπουμε ως δραστηριότητα κοινότητας και όχι ως θεραπεία.
Τι κάνουν στον κόσμο οι ομάδες ιππασίας για αυτιστικά παιδιά;
Τα προγράμματα που βρήκαμε έχουν κάτι κοινό: η ιππασία είναι μόνο ένα μέρος της εμπειρίας. Το υπόλοιπο είναι ο στάβλος, τα άλογα και η παρέα γύρω τους.
- Άμπου Ντάμπι: ο Ιππικός Όμιλος του Άμπου Ντάμπι οργανώνει συνεδρίες 45 λεπτών για άτομα με αναπηρία, που περιλαμβάνουν χτένισμα και προετοιμασία του αλόγου, ιππασία και στο τέλος ταΐσμα, με προσαρμογή στον ρυθμό του καθενός.
- Κατάρ: το καλοκαιρινό πρόγραμμα για αυτιστικά παιδιά σχολικής ηλικίας συνδυάζει την ιππασία με τη διαχείριση του στάβλου.
- Ηνωμένο Βασίλειο: το West Essex Inclusion Project έχει κύκλους έξι εβδομάδων με δύο ομάδες κάθε Πέμπτη, και κάθε συνάντηση ξεκινά με λίγα λεπτά ασκήσεων ισορροπίας.
- Ηνωμένες Πολιτείες: οι οργανώσεις του χώρου, όπως η PATH International, αναφέρουν ότι εξυπηρετούν πολλά αυτιστικά παιδιά. Τα στοιχεία που βρήκαμε όμως είναι παλιά, από το 2010 έως το 2012, και τα αναφέρουμε μόνο ως ένδειξη της εικόνας.
Γιατί ο στάβλος ταιριάζει σε μια παρέα χωρίς προσδοκίες;
Σε έναν στάβλο υπάρχει πάντα κάτι να κάνει κανείς με τα χέρια του: να χτενίσει, να φέρει νερό, να σταθεί δίπλα στο άλογο. Έτσι η παρέα χτίζεται δίπλα σε μια κοινή δουλειά και όχι μέσα από υποχρεωτική συζήτηση. Όποιος θέλει μιλά, όποιος προτιμά απλώς βρίσκεται εκεί, και ο χώρος το δέχεται.
Μια βρετανική μελέτη για έναν ιππικό όμιλο συμπερίληψης, με επίκεντρο τη φροντίδα των αλόγων, κατέληξε ότι ο χρόνος κοντά στα άλογα, ακόμη και μόνο με δουλειά στο έδαφος, μπορεί να έχει σημαντική επίδραση σε όσους δυσκολεύονται με την κοινωνική αλληλεπίδραση. Είναι μία μελέτη και όχι εγγύηση για κάθε παιδί, αλλά δείχνει προς μια χρήσιμη κατεύθυνση: η συμμετοχή δεν χρειάζεται να σημαίνει ότι όλοι ανεβαίνουν στο άλογο.
Τι λέει η έρευνα και τι δεν μπορούμε να υποσχεθούμε;
Να είμαστε ειλικρινείς: η έρευνα για την ιππασία και τον αυτισμό έχει περιορισμούς. Μια διπλωματική εργασία του Lakehead University που εξετάζει τη βιβλιογραφία σημειώνει μικρά δείγματα, απουσία ομάδων ελέγχου, έλλειψη τυποποιημένης μέτρησης της προόδου, συνεδρίες που δεν προσαρμόζονται σε κάθε συμμετέχοντα και απουσία της φωνής των ίδιων των συμμετεχόντων.
Γι' αυτό στο Autism Club δεν παρουσιάζουμε την ιππασία ως μέθοδο με αποτελέσματα. Την παρουσιάζουμε ως μια ευχάριστη δραστηριότητα, που κάποια παιδιά και έφηβοι μπορεί να αγαπήσουν, όπως άλλα αγαπούν τον χορό ή το σκάκι. Αν κάτι από αυτά αφορά την υγεία του παιδιού σας, ο θεραπευτής ή ο γιατρός σας είναι οι κατάλληλοι να σας καθοδηγήσουν.
Τι να ρωτήσετε πριν επιλέξετε μια ομάδα;
- Πόσα παιδιά έχει κάθε ομάδα και αν οι συναντήσεις έχουν σταθερή σειρά (προετοιμασία, δραστηριότητα, κλείσιμο).
- Αν το παιδί μπορεί να ξεκινήσει μόνο με γνωριμία με τα άλογα και τον χώρο, χωρίς πίεση να ανέβει.
- Αν υπάρχει ήσυχη γωνιά και δυνατότητα για διάλειμμα, αφού ο στάβλος έχει μυρωδιές, ήχους και ξαφνικές κινήσεις.
- Ποιοι εκπαιδευτές και βοηθοί υπάρχουν, και πώς ακούν το παιδί όταν λέει «όχι τώρα».
- Πώς είναι η ασφάλεια και η εποπτεία, και αν το παιδί θα έχει πάντα γνώριμο πρόσωπο δίπλα του.
Να έχετε υπόψη και ένα πρακτικό σημείο: η μελέτη που αναφέραμε επισημαίνει ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο η ιππασία είναι ακριβό χόμπι και μπορεί να μένει απρόσιτη για πολλούς. Αξίζει να ρωτήσετε ανοιχτά για τον τρόπο λειτουργίας και συμμετοχής σε κάθε ομάδα.
Τι μπορούμε να κρατήσουμε στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα υπάρχουν ιππικοί όμιλοι και ενδιαφέρον για τη θεραπευτική ιππασία, όμως δεν βρήκαμε κάποιο οργανωμένο πρόγραμμα παρέας ειδικά για αυτιστικά παιδιά που να μπορούμε να παραπέμψουμε με βεβαιότητα. Από τα διεθνή παραδείγματα κρατάμε τρία πράγματα:
- Η ομάδα να είναι μικρή και σταθερή, με τα ίδια πρόσωπα κάθε εβδομάδα.
- Η φροντίδα του ζώου να είναι ισότιμο μέρος της δραστηριότητας, ώστε να έχουν θέση όλοι.
- Ο ρυθμός να ορίζεται από το παιδί: λίγη παρουσία πρώτα, ιππασία όταν και αν το θελήσει.
Την ίδια λογική την ακολουθούμε και στις δραστηριότητες φύσης και κηπουρικής, και σε όσα γράφουμε για τις εξορμήσεις και εκδρομές. Μια εξόρμηση σε στάβλο με τη λέσχη μας θα ήταν ένας καλός τρόπος να γνωρίσει κανείς τα άλογα με παρέα και χωρίς πίεση. Δείτε και τις ομάδες μας.
Συχνές ερωτήσεις
Η ιππασία κάνει καλό σε κάθε αυτιστικό παιδί;
Όχι απαραίτητα. Κάποια παιδιά την αγαπούν, άλλα την αποφεύγουν λόγω ήχων, μυρωδιών ή ύψους. Η έρευνα είναι περιορισμένη και δεν μπορεί να υποσχεθεί αποτέλεσμα. Το κριτήριο είναι αν το παιδί διασκεδάζει και αισθάνεται ασφαλές, όχι αν ανεβαίνει στο άλογο.
Πρέπει το παιδί να ανέβει στο άλογο για να συμμετέχει;
Όχι. Σε πολλά προγράμματα υπάρχει φροντίδα στο έδαφος, όπως χτένισμα, ταΐσμα και βόλτα δίπλα στο άλογο. Η βρετανική μελέτη σημειώνει ότι ακόμη και η δουλειά στο έδαφος μπορεί να έχει αξία, οπότε το παιδί μπορεί να ξεκινήσει μόνο από εκεί.
Πώς θα καταλάβω ότι ένας στάβλος είναι κατάλληλος;
Ζητήστε να επισκεφθείτε πρώτα τον χώρο με το παιδί. Δείτε αν οι ομάδες είναι μικρές, αν υπάρχει ήσυχη γωνιά και αν οι εκπαιδευτές εξηγούν τι θα γίνει. Ένας καλός χώρος σέβεται ένα «όχι σήμερα» χωρίς πίεση.
Είναι η ιππασία θεραπεία ή δραστηριότητα ελεύθερου χρόνου;
Εξαρτάται από το πρόγραμμα. Στον κόσμο υπάρχουν και τα δύο. Εμείς τη βλέπουμε ως δραστηριότητα κοινότητας. Για ό,τι αφορά θεραπευτικούς στόχους, η συζήτηση ανήκει στους ειδικούς που παρακολουθούν το παιδί σας.
Τι γίνεται αν το παιδί φοβάται τα άλογα;
Ο φόβος είναι απολύτως σεβαστός. Μπορείτε να ξεκινήσετε από απόσταση, να δείτε άλλα παιδιά, να γνωρίσετε πρώτα τον χώρο ή να επιλέξετε άλλη δραστηριότητα. Δεν υπάρχει υποχρέωση, και η παρέα δεν χρειάζεται να περιμένει το «είμαι έτοιμος».
Πηγές
- Abu Dhabi Equestrian Club: ιππασία για People of Determination
- Qatar Foundation: Children's Summer Autism Program
- Epping Forest District Council: West Essex Inclusion Project, ιππασία
- Lakehead University: Practical resources for therapeutic horseback riding programs that support students on the autism spectrum
- University of Worcester: μελέτη για ιππικό όμιλο συμπερίληψης