Όταν σκεφτόμαστε την κοινωνική ζωή ενός παιδιού ή εφήβου, συνήθως φανταζόμαστε παρέες σε αυλή, εκδρομές ή ομαδικά παιχνίδια σε εξωτερικό χώρο. Για πολλά αυτιστικά παιδιά και εφήβους όμως, μια εξίσου σημαντική παρέα χτίζεται μπροστά από μια οθόνη: σε ένα online παιχνίδι, σε έναν διακομιστή Minecraft, σε μια ομάδα esports. Δεν πρόκειται για υποκατάστατο της «αληθινής» φιλίας, είναι μια από τις μορφές της, με τους δικούς της κανόνες και τα δικά της πλεονεκτήματα.
Σε αρκετές χώρες έχουν φτιαχτεί οργανωμένες ψηφιακές κοινότητες ειδικά σχεδιασμένες για αυτιστικά μέλη, με κανόνες, συντονισμό και ασφάλεια. Αξίζει να δούμε τι έχει δουλέψει αλλού και τι μπορεί να εμπνεύσει οικογένειες και ομάδες στην Ελλάδα.
Τι δείχνει η έρευνα για το gaming και τη φιλία
Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Child and Family Studies κατέγραψε τις εμπειρίες αυτιστικών εφήβων και των γονιών τους από την κοινωνικοποίηση μέσα από online παιχνίδια, και βρήκε ότι το online gaming λειτουργεί ως φυσικός χώρος σύνδεσης με συνομηλίκους, όπου η αλληλεπίδραση οργανώνεται γύρω από κοινό στόχο και κοινούς κανόνες, χωρίς την πίεση της άμεσης, πρόσωπο με πρόσωπο επαφής. Άλλες μελέτες σε παιχνίδια πολλαπλών παικτών (MMORPG) περιγράφουν παρόμοιο μοτίβο: οι έφηβοι θεωρούν ότι η συνεργασία μέσα στο παιχνίδι διευκολύνει την ανάπτυξη φιλιών και βελτιώνει την αίσθηση σύνδεσης με άλλους. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ώρα μπροστά σε μια οθόνη είναι αυτόματα «κοινωνική», όμως δείχνει ότι το gaming, όταν έχει δομή και παρέα, μπορεί να είναι πραγματικός χώρος σχέσης, όχι απλώς διαφυγή.
Autcraft: ο διακομιστής Minecraft που έγινε καταφύγιο
Το 2013 ο Stuart Duncan, πατέρας αυτιστικού παιδιού από το Timmins του Οντάριο στον Καναδά, έφτιαξε έναν ιδιωτικό διακομιστή Minecraft αφού είδε το παιδί του να δέχεται εκφοβισμό σε ανοιχτούς online χώρους παιχνιδιού. Ο διακομιστής, γνωστός ως Autcraft, είναι αποκλειστικά για αυτιστικά παιδιά, εφήβους και τις οικογένειές τους, με βασικούς κανόνες («όχι εκφοβισμός, όχι καταστροφή, όχι κλοπή») και συντονιστές που επιτηρούν την κοινότητα. Έχει ειδικά διαμορφωμένους «ήσυχους» χώρους με απενεργοποιημένο ομαδικό chat για όσους χρειάζονται λιγότερο ερέθισμα, και σήμερα αριθμεί χιλιάδες μέλη από όλο τον κόσμο. Το παράδειγμα του Autcraft δείχνει κάτι απλό: μια ψηφιακή κοινότητα μπορεί να έχει τους ίδιους στόχους με μια φυσική, ασφάλεια, ανήκειν, σταθερούς κανόνες, αρκεί κάποιος να τη σχεδιάσει με αυτόν τον σκοπό.
Ομάδες esports: οργανωμένη παρέα, όχι μοναχικό παιχνίδι
Σε αρκετές χώρες, σχολεία και οργανισμοί έχουν στήσει ομάδες esports ως χώρο συμπερίληψης. Στις ΗΠΑ, το δίκτυο NASEF προσφέρει δωρεάν σχολικές ομάδες esports που λειτουργούν σαν κάθε άλλη αθλητική ή καλλιτεχνική ομάδα, με προπονητή, τακτικές συναντήσεις και κοινό στόχο, χτίζοντας δεξιότητες συνεργασίας μέσα από κάτι που τα παιδιά ήδη αγαπούν. Σε σχολείο της Νέας Υόρκης, μια εκπαιδευτικός μετέτρεψε το ενδιαφέρον ενός αυτιστικού μαθητή για τα video games σε επίσημη ομάδα esports που έδωσε σε πολλά παιδιά έναν ασφαλή λόγο να μείνουν μετά το μάθημα και να γνωριστούν. Παράλληλα, οργανισμοί όπως το AbleGamers στις ΗΠΑ και το SpecialEffect στο Ηνωμένο Βασίλειο δουλεύουν πάνω στην προσβασιμότητα του gaming για άτομα με αναπηρία, προσαρμόζοντας χειριστήρια και διεπαφές ώστε κανείς να μη μένει εκτός επειδή το «στάνταρ» σχήμα ελέγχου δεν του ταιριάζει. Το κοινό στοιχείο σε όλα αυτά είναι ότι το παιχνίδι γίνεται πρόσχημα για τακτική, προβλέψιμη συνάντηση με άλλους, ακριβώς όπως συμβαίνει και σε μια ομάδα με κοινό ενδιαφέρον γύρω από ένα χόμπι.
Τι μπορούμε να κρατήσουμε στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ακόμα κάτι αντίστοιχο του Autcraft ή του NASEF σε μεγάλη κλίμακα, όμως η λογική μπορεί να εφαρμοστεί σε μικρότερο βαθμό, μέσα σε μια οικογένεια, μια παρέα ή μια ομάδα. Κάποιες πρακτικές ιδέες:
- Δείτε το αγαπημένο παιχνίδι του παιδιού σας όχι ως «απομόνωση» αλλά ως πιθανό χώρο κοινωνικής επαφής, και ρωτήστε ποιον παίζει μαζί και πώς επικοινωνούν.
- Προτιμήστε παιχνίδια ή διακομιστές με σαφείς κανόνες συμπεριφοράς και ενεργή διαχείριση, όχι εντελώς ανοιχτούς χώρους χωρίς επιτήρηση.
- Αν το παιδί σας παίζει με γνωστά, σταθερά άτομα (συμμαθητές, μέλη μιας ομάδας), ενθαρρύνετε αυτή τη συνέχεια, είναι ό,τι πιο κοντά υπάρχει σε «σταθερή παρέα».
- Αναζητήστε ή προτείνετε σε σχολεία και τοπικές ομάδες την ιδέα μιας τακτικής συνάντησης γύρω από gaming, με απλή δομή και έναν ενήλικα συντονιστή.
- Μη βλέπετε το online και το «από κοντά» ως ανταγωνιστικά: πολλές φιλίες που ξεκινούν σε ένα παιχνίδι μεταφέρονται αργότερα σε πραγματική συνάντηση.
Σε ένα σύλλογο με τακτικές ομαδικές δραστηριότητες η ίδια λογική ισχύει και εκτός οθόνης: σταθερή παρέα, σαφές πλαίσιο, κοινό ενδιαφέρον. Το Autism Club έχει ήδη ξεκινήσει να εξερευνά τον χώρο της ψηφιακής κοινότητας ως συμπλήρωμα, όχι υποκατάστατο, της δια ζώσης παρέας.
Κλείνοντας
Το gaming δεν είναι μια «χαμένη ώρα» μακριά από την κοινωνική ζωή, μπορεί να είναι η ίδια η κοινωνική ζωή, απλώς σε άλλη μορφή. Παραδείγματα από τον Καναδά, τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο δείχνουν ότι με λίγη δομή και φροντίδα για την ασφάλεια, μια ψηφιακή κοινότητα μπορεί να δώσει σε ένα αυτιστικό παιδί ή έφηβο κάτι πολύτιμο: σταθερούς φίλους, έναν κοινό κόσμο και την αίσθηση ότι ανήκει κάπου.
Πηγές
- Autcraft: ο πρώτος διακομιστής Minecraft για αυτιστικά παιδιά
- AbleGamers: καταπολέμηση της κοινωνικής απομόνωσης μέσω παιχνιδιού
- SpecialEffect: προσβάσιμο gaming για άτομα με αναπηρία
- NASEF: δωρεάν σχολικές ομάδες esports
- Socialization via Online Gaming: Perspectives of Five Autistic Adolescents and Their Parents